အာရက္ခပြည်၏ စီးပွားရေးကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရာတွင် ပြည်တွင်းစားသုံးမှု ခိုင်လုံပြီး တိုင်းပြည် ၏ စီးပွားရေးကို တစ်ဆင့်ပြီးတစ်ဆင့် တိုးတက်အောင် လုပ်ဆောင်ရန်အတွက် ပထမမျိုးဆက်များသည် အခြေခံကျသော မူဝါဒများကို ချမှတ်ဆောင်ရွက်ရမည် ဖြစ်သည်။

အာရက္ခပြည်သည် အဓိကစီးပွားရေးအဖြစ် မည်သည်ကို အခြေပြုမည်နည်း။ တိုင်းပြည်၏ အဓိကဝင်ငွေကို မည်သည့်စီးပွားရေးမှ ရရှိမည်နည်း။

ဗမာအစိုးရအဆက်ဆက်သုံးနှုန်းခဲ့သော စိုက်ပျိုးရေးကို အခြေခံ၍ စက်မှုထွန်းကားသောတိုင်းပြည် စသည်ဖြင့် အမည်တပ်၍ သဘာဝသယံဇာတများကို ရှိသမျှထုတ် ရောင်းစားခဲ့သည့် နည်းနာများကိုထားခဲ့ပြီး အာရက္ခပြည်သည် မည်သည့်စီးပွားရေး လမ်းကြောင်းကို လိုက်မည် နည်း ဆိုသည်ကို အာရက္ခပြည်၏ အခြေခံများအပေါ်တွင် သုံးသပ်မှုပြုရမည်ဖြစ်သည်။

အာရက္ခပြည်တွင် ရွှေသဘာဝဓာတ်ငွေ့မှ ရရှိနေသော အမေရိကန်ဒေါ်လာ (၁) ဘီလီယံမျှ ကို အင်မတန်များပြား၍ တစ်ပြည်လုံးစားမကုန်သော ရတနာသိုက်ကြီးသဖွယ် မှတ်ယူမနေကြရန်လိုသည်။

ယင်း (၁) ဘီလီယံမှာလည်း အာရက္ခပြည်တစ်ဦးတည်မူပိုင် အားလုံးကို ရရှိမည်ဟု မပြောနိုင်သေးချေ။

အဓိကထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည့် အကြောင်းရင်းအချို့မှာ သဘာဝသယံဇာတဟူသည် အချိန်တန်လျှင် ကုန်သွားမည်ဖြစ်သည်။

ထို့ပြင် အာရက္ခပြည်၏ သဘာဝဓာတ်ငွေ့များကို ပိုက်သွယ်၍ ရောင်းချနိုင်သည့် နိုင်ငံ များမှာ များစွာအကန့်အသတ်ရှိနေသည်။

ယခုအခါတွင် ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ကို အဓိကတင်ပို့ရောင်းချ နေကြသည့်နိုင်ငံများသော်မှ အခြားစီးပွါးရေးကိုထူထောင်လာကြပြီ
ဖြစ် သည်။

သဘာဝဓာတ်ငွေ့ရောင်းချခြင်းမှ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁ ဘီလီယံ သို့မဟုတ် သန်း ၅၀၀ စသည်တို့သည် အသေးအမွှားအဆင့်မျှသာရှိပြီး ယင်းမှာ ထာဝစဉ်တည်တံ့နေသော အရင်းအမြစ်မျိုးလည်း မဟုတ်ပေ။

အာရက္ခပြည်သည် မည်သည့်စီးပွားရေးကို အခြေခံမည်နည်း။ ဥပမာအားဖြင့် စိုက်ပျိုး ရေးကို အခြေခံ၍မည်လား။ စိုက်ပျိုးရေးကို အခြေခံမည်ဆိုလျှင် မည်သည့်သီးနှံများကို အဓိကထားမည်နည်း။

(က) စိုက်ပျိုးရေး

အာရက္ခပြည်သည် အစဉ်အဆက် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အခြေခံလုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဓညဝတီ လွင်ပြင်ဒေသသည် ရှေးရခိုင်ဘုရင်များလက်ထက်ကပင် ဆန်စပါးအများအပြားထွက်ရှိရာဒေသဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဆန်ရေစပါးပေါကြွယ်ဝသည်ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသော ဓညဝတီအမည်တွင်သည် ဟူ၏။ ဓညဝတီ လွင်ပြင်၌ စပါးရိတ်သိမ်းပြီးချိန်တွင် ကောက်သင်းလိုက်ကောက်ကြသော မိသားစုများပင် မိုးစာဖူလုံသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ယခုထက်တိုင်ပင် အာရက္ခပြည်မြောက်ပိုင်းသည် ဆန်းစပါးအဓိကထွက်ရှိရာဒေသ ဖြစ်နေဆဲပင် ဖြစ်သည်။

သို့ရာတွင် စပါးမျိုးကောင်းမျိုးသန့်ကို စိုက်ပျိုးနိုင်မှုနည်းပါးခြင်း၊ နည်းပညာချို့တဲ့ခြင်း၊ အခြားသီးနှံ စိုက်ပျိုးမှုအားနည်းခြင်း၊ သီးထပ်သီးညှပ်မစိုက်ပျိုးနိုင်ခြင်း၊ ရေအရင်းအမြစ်ရှားပါးပြီး စိုက်ပျိုးရေးသုံးဆည် နည်းပါးခြင်း၊ ကုန်ချောမထုတ်နိုင်ခြင်း၊ ခိုင်မာ‌သောဈေးကွက်မတည်ဆောက်နိုင်ခြင်းနှင့် အရင်းအနှီးဖန်တီး ပေးနိုင်မှုအားနည်းခြင်း စသည်များကြောင့် အာရက္ခပြည်၏စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍမှာ နိမ့်ကျလျက်ပင်ရှိနေသေး သည်။ အာရက္ခပြည်၏ ဂျီဒီပီတွင် စိုက်ပျိုးရေးမှာ (၁၃.၄၇%) သာရှိပြီး သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကုန်သွယ်မှု အောက်သို့ ရောက်ရှိလျက်ရှိသည်။

အာရက္ခပြည်၏ လက်ရှိအကျယ်အဝန်းသည် (၉၀၈၈၀၅၃) ဧက- တစ်နည်းအားဖြင့် ဧက(၉)သန်း ကျော်ရှိသည်။ ယင်းအနက် (၁၈%) မျှသည် စိုက်ပျိုးမြေဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ဧက (၁.၂)သန်းသာ စိုက်ပျိုးကြ ပြီး ယင်းမှာ (၁၄%)ခန့် ရှိသည်။ စစ်တွေခရိုင်၌ ဧက (၂ . ၇)သိန်းကျော်၊ မြောက်ဦးခရိုင်၌ ဧက (၃ . ၇)သိန်း ကျော်၊ မောင်တောခရိုင်၌ ဧက (၁ . ၆)သိန်းကျော်၊ ကျောက်ဖြူခရိုင်၌ ဧက (၁ . ၆)သိန်းကျော်နှင့် သံတွဲခရိုင်၌ ဧက (၁ . ၃) သိန်းကျော်ရှိသည်။

စပါးထွက်ရှိမှုမှာ စစ်တွေခရိုင်၌ စပါးတင်းပေါင်း (၁၇)သန်းကျော်၊ မြောက်ဦးခရိုင်၌ တင်းပေါင်း (၂၅)သန်းကျော်၊ မောင်တောခရိုင်၌ တင်းပေါင်း (၁၁)သန်းကျော်၊ ကျောက်ဖြူခရိုင်၌ (၁၀)သန်းကျော်နှင့် သံတွဲခရိုင်၌ (၉)သန်းကျော်ထွက်ရှိသဖြင့် အာရက္ခတစ်ပြည်လုံး စုစုပေါင်း စပါးတင်း (၇၄)သန်းကျော်ထွက် ရှိသည်။ တစ်ဧကထွက်နှုန်းမှာ (၆၆) တင်းခန့်ရှိသည်။

မိုးစပါးစိုက်ဧက (၉၃၀၄၅၂) ဧက ရှိသော်လည်း မျိုးကောင်းမျိုးသန့်စပါးစိုက်ပျိုးနိုင်မှုမှာ (ဝ.၂ %) ခန့် သာရှိသည်။ နွေစပါးစိုက်ပျိုးမှု၌လည်း မန္တလေးတိုင်း၌ နွေစပါးစိုက်ဧက (၁.၂) သိန်းကျော်ရှိသော်လည်း အာရက္ခပြည်၏ နွေစပါးစိုက်ဧကမှာ (၁) ထောင်ပင် မပြည့်ချေ။ ၂၀၂၂ – ၂၃ ခုနှစ် စာရင်းများအရ အာရက္ခပြည် ၁၇ မြို့နယ်တွင် နွေစပါးစိုက်ပျိုးနိုင်သော မြို့နယ်များမှာ – ကျောက်တော် ၅၄၂ ဧက၊ စစ်တွေ ၁၅ ဧက၊ ပုဏ္ဏားကျွန်း ၅၀ ဧက၊ ဘူးသီးတောင် ဧက ၁၀၀၊ မြောက်ဦး ၆၄ ဧက၊ မောင်တော ၂၄ ဧကနှင့် အမ်း ၂၄ ဧက၊ စုစုပေါင်း ၇ မြို့နယ် – စုစုပေါင်း ၈၁၉ ဧကဖြစ်သည်။ ဗမာပြည်တွင် ချောင်းရေတင်၊ မြစ်ရေတင်၊ ဆည်မြောင်း စသည်တို့မှ ရေချိုရရှိပြီး နွေစပါး စိုက်ပျိုးနှုန်းမှာ (၁၅) ရာခိုင်နှုန်း အထိ တိုးမြင့်လာသော်လည်း အာရက္ခပြည်၌ ဆည်ရေရရှိနှုန်းမှာ စိုက်ပျိုးမြေ အားလုံး၏ (၅) ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိခဲ့သည်။

ကမ္ဘာတွင် အာရှနိုင်ငံများသည် ဆန်စပါးအထုတ်လုပ်နိုင်ဆုံးဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့ဆန်တင်ပို့မှု၏ ၇၆.၇ ရာခိုင် နှုန်းထိ ရရှိထားသည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် အာရှနိုင်ငံများ၏ ဆန်တင်ပို့မှုတန်ဖိုးသည် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၂.၄ ဘီလီယံ ထိ ရှိခဲ့သည်။ အိမ်နီးချင်း အိန္ဒိယသည် ၂၀၂၃ – ၂၄ ခုနှစ်တွင် ဆန်တန်ချိန် ၁၆.၅ သန်းထိ တင်ပို့နိုင်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့ဆန်ဈေးကွက်၏ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ကာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၀.၄၆ ဘီလီယံထိ ရရှိခဲ့သည်။ အိန္ဒိယသည် အနောက်အာရှဈေးကွက်ကို အများဆုံးတင်ပို့ကာ တရုတ်နိုင်ငံသို့လည်း ဆန်ကွဲများကို တင်ပို့ သည်။ ဆော်ဒီ၊ အီရန်၊ အီရတ်၊ ယူအေအီး၊ ယီမင်၊ ဆီနီဂေါ စသည်တို့သည် ပုံမှန်ဖောက်သည်များဖြစ်သည်။

ထိုင်းသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ဆန်တန်ချိန် ၈.၈ သန်း တင်ပို့နိုင်ခဲ့ပြီး အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၅.၁၄ ဘီလီယံ ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ဆန်တန်ချိန် ၉ သန်း တင်ပို့ပြီး အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၆.၄ ဘီလီယံ ရရှိရန် ရည်မှန်း ထားသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံသည် အင်ဒိုနီးရှား၊ ဖိလစ်ပိုင်၊ တရုတ်၊ ဂျပန်၊ စင်ကာပူ၊ အီရတ် စသည့်အာရှနိုင်ငံများကို လက်ရှိတင်ပို့နေကာ ဥရောပ၊ ကနေဒါ၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသများသို့ ဈေးကွက်တိုးချဲ့ရန် ကြိုးပမ်းနေသည်။

ဗီယက်နမ်သည် ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ဆန်တန်ချိန် ၇.၆ သန်း တင်ပို့ခဲ့ရာမှ ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် တန်ချိန် ၉ သန်း ထိ တိုးမြှင့်နိုင်ကာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၅.၈ ဘီလီယံထိရရှိခဲ့သည်။ ဗီယက်နမ်သည်လည်း အင်ဒိုနီးရှား၊ ဖိလစ် ပိုင်၊ မလေးရှား၊ တရုတ်၊ စင်ကာပူ၊ ဟောင်ကောင်၊ တောင်ကိုးရီးယား စသည့်အာရှနိုင်ငံများနှင့် အမေရိကန်၊ ကနေဒါ၊ ဂျာမဏီ၊ ဩစတြေလျနိုင်ငံများသို့လည်း တင်ပို့ရောင်းချနေသည်။ ဆန်တင်ပို့မှုမှ ပါကစ္စတန်သည် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃.၈ ဘီလီယံ ဝင်ငွေရရှိခဲ့ပြီး မြန်မာပြည်သည်ပင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၀၁ ဘီလီယံ ရရှိခဲ့သည်။

ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဆန်အဝယ်ယူဆုံးနိုင်ငံများမှာ အင်ဒိုနီးရှား (အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၈ ဘီလီယံဖိုး ဝယ် ယူသည်)၊ ဖိလစ်ပိုင် (အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၆ ဘီလီယံဖိုးဝယ်ယူသည်)၊ ဆော်ဒီအာရေဗီးယား (အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁.၅ ဘီလီယံဖိုးဝယ်ယူသည်)၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု (အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၄၂ ဘီလီယံဖိုး ဝယ်ယူသည်)၊ တရုတ် (အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၄၁ ဘီလီယံဖိုးဝယ်ယူသည်)၊ အီရတ် (အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁.၃၄ ဘီလီယံဖိုးဝယ်ယူသည်)၊ မလေးရှား (အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၈၁၉.၈ သန်းဖိုး ဝယ်ယူသည်) တို့ဖြစ်သည်။

အိမ်နီးချင်း ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်သည် ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ဆန်ကို အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄.၁ သန်းဖိုး တင်သွင်းခဲ့ သည်။ သို့ရာတွင် ဂျုံကို အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၉၁.၇ သန်းဖိုး တင်သွင်းခဲ့ရသည်။ အကြောင်းမှာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ၏ ဆန်းစပါးအထွက်နှုန်းမှာ တိုးတက်လာပြီး ဂျုံမှာမူ စိုက်ပျိုးမှုနည်းပါးသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

သို့ဖြစ်ရာ ဆန်ကိုပြည်ပသို့ တင်ပို့မည်ဆိုလျှင် ဈေးကွက်တွင် ယှဉ်ပြိုင်ရမည့် နိုင်ငံများ၊ ဈေးကွက်တွင် အဝယ်လိုက်သော ဆန်အမျိုးအစားများကို ဆန်းစစ်ရမည်ဖြစ်ပြီး ကုန်သွယ်ဖက်နိုင်ငံများ တည်ဆောက်ရမည် ဖြစ်သည်။

အာရက္ခပြည်တွင် ဗမာအစိုးရအုပ်ချုပ်ခဲ့သော ကာလတစ်လျှောက်လုံး ဆန်စပါးမှလွဲ၍ ပြည်ပဈေး ကွက်ကို တင်ပို့ရန် စနစ်တကျပြုလုပ်ခဲ့သော စိုက်ပျိုးရေးဟူ၍ သေသေချာချာမရှိချေ။ ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ၊ သစ်သီးများကိုလည်း စီးပွားဖြစ်စိုက်ပျိုးကြခြင်း မရှိပေ။ စိုက်ပျိုးမြေဧကပေါင်း (၁ . ၂) သန်းကျော်ရှိသည့် အာ ရက္ခပြည်သည် ဗမာပြည်မှ တစ်နေ့လျှင် ဟင်းသီးဟင်းရွက် ကျပ်သိန်း (၈၀ဝ) ဖိုးမျှတင်သွင်းနေရသည်မှာ အရုပ်ဆိုးအကျည်းတန်လှသောကိစ္စ ဖြစ်သည်။
အာရက္ခပြည်တွင် လယ်ယာမြေမဟုတ်သော စိုက်ပျိုးမြေဧကပေါင်း (၅) သန်းမျှရှိသော်လည်း နနွင်း၊ ဂျင်း၊ ငရုတ်၊ အာလူး၊ ပဲ၊ ကြက်သွန်၊ သင်္ဘောသီး၊ငှက်ပျောသီး၊ နာနတ်သီး၊ သရက်သီး၊ လိမ္မော်သီး၊ ထော ပတ်သီး၊ ဖရဲသီး စသည်ဖြင့် အရာခပ်သိမ်းကို ဗမာပြည်မှ တင်သွင်းဝယ်ယူနေသည်များကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲ နိုင် ရမည်ဖြစ်သည်။

အာရက္ခပြည်အစိုးရသည် ပြည်တွင်းစားသုံးရန်နှင့် ပြည်ပပို့ကုန်များကို မဟာဗျူဟာကျကျ စနစ်တကျ စိုက်ပျိုးစေပြီး –
၁။ စိုက်ပျိုးမြေအသစ်များ ဖော်ထုတ်ခြင်း
၂။ နည်းပညာမြင့်မျိုးသစ်များ စိုက်ပျိုးခြင်း
၃။ မျိုးရိုးဗီဇပြုပြင်သည့်နည်းပညာများကို လေ့လာခြင်း
၄။ ခေတ်မီစက်ကရိယာများနှင့် ခေတ်မီနည်းပညာများကို ထောက်ပံ့ခြင်း
၅။ သိုလှောင်ခြင်း၊ ပြုပြင်ခြင်း၊ သယ်ယူခြင်း၊ ကုန်ချောထုတ်ခြင်းများကို အဆင့်မြှင့်ရန်ကူညီခြင်း
၆။ ပြည်ပဈေးကွက်များရှာဖွေခြင်း၊ ဈေးကွက်ခိုင်မာမှုနှင့် အာမခံချက်ရှိအောင်လုပ်ဆောင်ပေးခြင်း
စသည်တို့ကို လုပ်ဆောင်ပေးခြင်းအားဖြင့် ပြည်တွင်း၌ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးလာပြီး ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်ထဲသို့ တိုးဝင်နိုင်ခြင်း၊ အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းများ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း၊ ပြည်တွင်းမှထွက်ငွေများကို ထိန်းချုပ်နိုင် ပြီး ပြည်ပဝင်ငွေကို တိုးမြှင့်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။

(ခ) မွေးမြူရေး

မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းသည် ကမ္ဘာဦးကလူများ စတင်ယဉ်ကျေးလာစဉ်ကပင် လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည့် ရှည် လျားသောသမိုင်းအစဉ်အလာရှိသည့် အလုပ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယခုခေတ်ကာလတွင်မူ အိမ်မွေးတိရိစ္ဆာန်အမျိုး မျိုး၊ ကယုကမာ၊ အလှငါးမှအစ မြွေ၊ မိကျောင်းမွေးမြူရေးအထိ စီးပွားဖြစ်မွေးမြူလာကြသည်။
သို့ရာတွင် အာရက္ခပြည်အနေဖြင့် မွေးမြူရေးကို ဒေသ၏အဓိကစီးပွားရေးတစ်ခုအဖြစ် မဟာဗျူဟာချ မှတ်၍ လုပ်ကိုင်ရာ၌ မိမိတို့၏ပထဝီ၊ ရာသီဥတု အနေအထားကိုလိုက်ကာ ငါးပွက်ရာငါးစာချသကဲ့သို့မဟုတ်ဘဲ စီမံကိန်းပြု၍ တစိုက်မတ်မတ်လုပ်ဆောင်သင့်သည်။ မွေးမြူရေးသည် –
(၁) အာရက္ခပြည်တွင်း စားနပ်ရိက္ခာကိုဖူလုံစေခြင်း
(၂) အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းနှင့် ဝင်ငွေကို တိုးတက်စေခြင်း
(၃) ပြည်ပပို့ကုန်အဖြစ် အာရက္ခပြည်၏ဝင်ငွေကို မြင့်တက်စေခြင်း
(၄) အာရက္ခပြည်တွင်းရှိ သဘာဝသယံဇာတများအပေါ် အလွန်အမင်းမှီခိုမှုမှ လျှော့ချနိုင်စေခြင်း
တို့ကိုဖြစ်ပေါ်ရရှိစေနိုင်သည်။

အာရက္ခပြည်ရှိ လက်ရှိမွေးမြူရေးလုပ်ငန်းများကို လေ့လာကြည့်လျှင် မိရိုးဖလာလုပ်ကိုင်နေကြသည် ကများပြီး အစိုးရအကူအညီဖြင့် စီမံကိန်းချမှတ်ကာ အရင်းအနှီးထုတ်ချေးခြင်း၊ နည်းပညာမြှင့်တင်ခြင်း၊ စက် ကိရိယာအသုံးပြုခြင်း၊ ကုန်ချောထုတ်ခြင်းနှင့် ဈေးကွက်ရှာဖွေခြင်းများတွင် များစွာအားနည်းလျက်ပင် ရှိသေး သည်။

မြန်မာစကားတွင် အိမ်နေဝက်မွေးဟူသောစကားရှိသည်။ သို့ရာတွင် ယင်းမှတစ်ဆင့် ထပ်မတက်နိုင် ကြတော့ပေ။ ကျေးလက်များတွင် ကြက်၊ ဘဲ၊ ဆိတ်၊ နွား၊ ဝက်များကို အိမ်နေဝက်မွေးသဘောမျိုးဖြင့် မွေးမြူ ထားကြသည်။ အာရက္ခပြည်၌ ၂၀၁၈ ခုနှစ်စာရင်းအရ ကြက်ကောင်ရေ ၈ သန်းရှိ၍ ၂၀၂၂- ၂၃ တွင် ၄.၈ သန်းကျော်၊ ၂၀၁၈ ခုနှစ်စာရင်းတွင် ဝက်ကောင်ရေ ၃ . ၆ သိန်းရှိပြီး ၂၀၂၂- ၂၃ တွင် ၃.၉၉ သိန်း၊ ၂၀၁၈ ခုနှစ်စာရင်းတွင် ဆိတ်ကောင်ရေ ၂ . ၄၅ သိန်းရှိ၍ ၂၀၂၂- ၂၃ တွင် ဆိတ်နှင့်သိုးကောင်ရေ ၉ သိန်းကျော်၊ ၂၀၁၈ ခုနှစ်စာရင်းတွင် ဘဲကောင်ရေ ၃ . ၂ သိန်းရှိ၍ ၂၀၂၂- ၂၃ တွင် ၁.၁၈ သိန်းကျော် ရှိသည်။

(ခ – ၁) ငါးမွေးမြူရေး

ငါး၊ ပုဇွန်၊ ကဏန်း စသည်များကို စီးပွားဖြစ်မွေးမြူခြင်းသည် အကျိုးစီးပွား များပြားသောလုပ်ငန်းများ ထဲတွင်ပါဝင်သည်။ ကမ္ဘာလူဦးရေများပြားလာခြင်း၊ ခေတ်မီငါးဖမ်းနည်းများကိုသုံးကာ အလွန်အကျွံငါးဖမ်းကြ ခြင်း၊ ဓာတုစွန့်ပစ်ပစ္စည်းများကြောင့် ငါးမျိုးစိတ်များ မျိုးတုံးကုန်ကြခြင်း၊ ရာသီဥတုဖောက်ပြန်ခြင်း စသည်များ ကြောင့် ရေထွက်ပစ္စည်းများ ရှားပါးလာကြသည်ဖြစ်ရာ ငါးပုဇွန်မွေးမြူရေးသည် နည်းစနစ် မှန်မှန်ကန်ကန်ဖြင့် လုပ်နိုင်လျှင် ပြည်ပဝင်ငွေရသည့်လုပ်ငန်း ဖြစ်သည်။
အာရက္ခပြည်မှ ပင်လယ်စာများကို အများဆုံးဝယ်ယူသည့်နိုင်ငံများတွင် တရုတ်သည် ထိပ်ဆုံးမှပါ သဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံသည် ပင်လယ်စာမထွက်သောနိုင်ငံဟု ထင်ကောင်းထင်ကြပေမည်။ တရုတ်နိုင်ငံသည် Aquafarming (ရေနေသတ္တဝါများကို စီးပွားဖြစ်မွေးမြူခြင်း) မှ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ထွက်ကုန်တန်ချိန်သန်းပေါင်း ၅၂.၂၄ သန်းဖြင့် ထုတ်လုပ်မှု အမြင့်ဆုံးနိုင်ငံဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ Seafood ထွက်ကုန်အများဆုံးနိုင်ငံနှင့် ကမ္ဘာ့ ငါး ထွက်ကုန်အများဆုံးနိုင်ငံမှာလည်း တရုတ်နိုင်ငံပင်ဖြစ်သည်။
ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းသည် ကီလိုမီတာ ၇၄၀ ရှည်လျားပြီး ချောင်း၊ မြစ်များပေါများသည်။ ရေချို၊ ရေငန် စုံလင်သည်။ သို့ဖြစ်၍ ရေချိုငါးပုဇွန်၊ ပင်လယ်ငါးပုဇွန် အမျိုးမျိုးကို မွေးမြူနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် အာရက္ခပြည်၌ ရေချိုငါးကို အဓိကမွေးမြူကြမည်လား၊ ပင်လယ်ငါးကို အဓိကမွေးမြူကြမည်လားဆိုသည်ကိုလည်း စီးပွားရေး မဟာဗျူဟာအရ စဉ်းစားကြရမည်ဖြစ်သည်။
အာရက္ခပြည်တွင် ရေချိုငါးမွေးမြူရန် နေရာများစွာရှိသည်။ စင်စစ်၌ အာရက္ခပြည်သည် ယင်းဈေး ကွက်များတွင် ပါဝင်တင်ပို့သူဖြစ်ရမည်ဖြစ်သော်လည်း ဗမာပြည်မှ ရေချိုမွေးမြူရေးငါးများကို နေ့စဉ်တင်သွင်း နေရပြီး အာရက္ခပြည်ကိုဖြတ်လျက် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်သို့ တင်ပို့နေသည်။ အာရက္ခပြည်တွင် ရေချိုငါး မွေးမြူ ရေးကန်ပေါင်း ဧက(၁) သိန်းတည်ဆောက်ပြီး ပြည်ပသို့ တင်ပို့ရောင်းချနိုင်လျှင် အာရက္ခပြည်ပြင်ပသို့ အလုပ် ထွက်လုပ်နေကြရသော သန်းချီသောရခိုင်လူငယ်များမှာလည်း မိမိဒေသ၌ အလုပ်ရရှိလာမည်ဖြစ်သည်။
မလေးရှားတွင် ငါး၊ ပုဇွန်မွေးမြူရေးထွက်ကုန်သည် စုစုပေါင်းရေထွက်ကုန်၏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်ပြီး လူပေါင်း ၁၄၈၀၀၀ အလုပ်အကိုင်ရရှိနေသည်။ အိန္ဒိယတွင် စုစုပေါင်းရေထွက်ကုန် တန်ချိန် ၁၇ သန်းကျော် တွင် မွေးမြူရေးထွက်ကုန်က တန်ချိန် ၁၂ သန်းကျော်ဖြစ်ပြီး ငါးလုပ်ငန်းသည် တိုင်းပြည်လူဦးရေ သန်း ၃၀ ခန့် ၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းဖြစ်သည်။
ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းဒေသဖြစ်သည့် အာရက္ခပြည်၌ ပင်လယ်ငါးမွေးမြူရေးလုပ်ငန်းများကိုလည်း ခေတ်မီနည်းပညာသုံး၍ အရှိန်အဟုန်မြှင့် လုပ်ဆောင်သင့်သည်။ ပင်လယ်ငါးမွေးမြူရေးကို ဗမာပြည်နှင့် တောင်တန်းဒေသများ၌ လုပ်ကိုင်၍ မရနိုင်ပေ။ ကမ္ဘာ့ငါးအထွက်ဆုံးနိုင်ငံဖြစ်သည့် တရုတ်တွင်ပင် ရေချို ငါးမွေးမြူရေးမှ တန်ချိန် သန်း ၃၀ ကျော်ထွက်ရှိသော်လည်း ပင်လယ်ငါးမွေးမြူရေးမှ တန်ချိန် သန်း ၂၀ သာ ထွက်ရှိသည်။ အိန္ဒိယတွင် ရေချိုငါးတန်ချိန် ၁၂ သန်းကျော်ထုတ်လုပ်နိုင်သော်လည်း ပင်လယ်ငါးတန်ချိန် ၄ သန်းကျော်သာ ထုတ်လုပ်နိုင်သည်။ သို့ဖြစ်၍ ပထဝီအနေအထား အားသာချက်ကိုယူကာ ပင်လယ်ငါးမွေးမြူ ရေးကို စီးပွားရေး အခွင့်အလမ်းအဖြစ် တည်ဆောက်နိုင်သည်။

(ခ – ၂) ပုဇွန်၊ ကဏန်း မွေးမြူရေး

၂၀၂၁ -၂၂ စာရင်းများအရ အာရက္ခပြည်တွင် ပုဇွန်မွေးမြူရေးကန်ပေါင်း ၁၅၆၄၈၉ ဧကရှိပြီး ၂၀၂၂ – ၂၃ ခုနှစ်တွင် ဧက ၂ သိန်းကျော်ရှိသည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် တန်ချိန် (၅၀၅၅) တန် ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် စုစုပေါင်း ပုဇွန်တန်ချိန် (၅) သောင်းနီးပါးထွက်ရှိခဲ့သည့်အတွက် အာရက္ခပြည်၏ ပုဇွန်ထွက်ကုန်မှာ (၁၀ %) မျှသာရှိသည်။ ၂၀၁၆ – ၁၇ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်တွင် ဧရာဝတီဒေသမှ ငါးနှင့်ပုဇွန် ပိဿာ (၁ . ၂)သန်း၊ တနင်္သာရီဒေသမှ ပိဿာ (၁) သန်းကျော်၊ ရန်ကုန်တိုင်းမှ ပိဿာ (ဝ . ၃၃၈) သန်းကျော်၊ ပဲခူးမှ ပိဿာ (ဝ . ၂၃) သန်းကျော်နှင့် မွန်မှ ပိဿာ(ဝ . ၁၇) သန်းကျော်ထွက်ရှိခဲ့သော်လည်း အာရက္ခပြည်မှ ပိဿာ (ဝ . ၁၇)သန်းသာ ထွက်ရှိနိုင်ခဲ့သည်။

အာရက္ခပြည်ရှိ ပုဇွန်ကန်များသည် ရာသီဥတုဒဏ်၊ သားပေါက်အခက်အခဲ၊ နည်းပညာနှင့် အစိုးရ ချေး ငွေရရှိရေးတွင် အခက်အခဲများကြုံတွေ့နေခဲ့ရသည်။ အာရက္ခပြည်မြောက်ပိုင်းမြို့များမှ မွေးမြူရေးပုဇွန်များ ကို ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်သို့ အဓိကတင်ပို့ပြီး ကျောက်ဖြူခရိုင်မှ ပုဇွန်များကို ရန်ကုန်သို့ အများဆုံးတင်ပို့ခဲ့ကြရသည်။ အာရက္ခပြည်ရှိ ပုဇွန်မွေးမြူသူများသည် ဈေးကွက်သို့တင်ပို့ရာတွင်လည်း လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး မကောင်း ခြင်း၊ အအေးခန်းစက်ရုံများရှားပါးခြင်း၊ ကုန်စည်ဒိုင်မရှိခြင်း၊ တရားဝင်နှင့် တရားမဝင်အခွန်အခများ ပေး ဆောင်ကြရခြင်းနှင့် ငွေလဲလှယ်နှုန်းများကြောင့် အကျိုးအမြတ်ရသင့်သလောက် မရနိုင်ခဲ့ကြချေ။ ၂၀၂၂ -၂၃ ခုနှစ် ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များစာရင်းအရ အာရက္ခပြည်တွင် အအေးခန်း ၈ ခန်းသာရှိသည်။ ရေလုပ် ငန်းများလုပ်ကိုင်ရာ ပင်လယ်ကမ်းခြေဒေသတစ်ခုအတွက် အအေးခန်းအရေအတွက်မှာ မည်မျှနည်းပါး ကြောင်း တွေ့မြင်နိုင်သည်။

အာရက္ခပြည်တွင် ပုဇွန်ကို လယ်ယာများတွင်အဓိကမွေးမြူကြသဖြင့် လယ်ယာများလည်းပျက်စီးပြီး ယခုအခါ အာရက္ခပြည်၏ မွေးမြူရေးပုဇွန်ထွက်နှုန်းမှာလည်း ကျဆင်းလာခဲ့သည်။ နိုင်ငံတကာတွင် ဒီရေတော များကို ထိမ်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ပြီး ယင်းဒီရေတောများထဲတွင် ငါးပုဇွန်များကို မွေးမြူကြသည်။ ယင်းမှာ ဒီရေ တောလည်းမပျက်စီးဘဲ ငါးပုဇွန်များလည်း မွေးမြူနိုင်သဖြင့် အလွန်အဆင်ပြေသောနည်းဖြစ်သည်။

ကျောက်ပုဇွန်မှာ လူကြိုက်များသော ပင်လယ်စာတစ်ခုဖြစ်လာရာ ကျောက်ပုဇွန်မွေးမြူရေးကို နည်း ပညာအကူအညီဖြင့်လုပ်ဆောင်နိုင်မည်ဆိုလျှင် အလွန်ဝင်ငွေကောင်းသည့် လုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်လာပေမည်။ ဂဏန်းပျော့မွေးမြူရေးသည်လည်း ယခုနောက်ပိုင်းတွင် အလားအလာကောင်းသော လုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး စစ်တွေခရိုင်နှင့် ကျောက်ဖြူခရိုင်တို့တွင်လုပ်ကိုင်နေကြသော်လည်း နည်းပါးသေးသည်။ ဂဏန်းပျော့သည် နိုင်ငံခြားပို့ကုန်ဖြစ်သဖြင့် အထူးအလေးပေးလုပ်ဆောင်သင့်ပြီး စီးပွားရေးအခက်အခဲနှင့် အလုပ်အကိုင် အခွင့် အလမ်းကို ကောင်းစွာဖြေရှင်းနိုင်မည်ဖြစ်သည်။
ပုဇွန်နှင့် ဂဏန်းပျော့မွေးမြူရေးအတွက် အာရက္ခပြည်အစိုးရအနေဖြင့် (၁) ဘဏ်ချေးငွေ (၂) နည်း ပညာ (၃) သားပေါက် (၄) ဈေးကွက် (၅) ကုန်စည်ဒိုင် (၆) အအေးခန်းစက်ရုံများ (၇) အာရက္ခပြည်ရှိ ဆိပ်ကမ်းများမှ ပြည်ပသို့ တရားဝင်တင်ပို့ခြင်းများကို စီမံပေးမည်ဆိုပါက ပြည်ပဝင်ငွေရရှိသော စီးပွားရေး လုပ်ငန်းဖြစ်လာပေမည်။

ထို့ကြောင့် မွေးမြူရေးကို တိုင်းပြည်၏ ပြည်ပပို့ကုန်အဖြစ် အခြေခံထားပြီး လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။ သို့ ရာတွင် ဗမာအစိုးရအုပ်ချုပ်စဉ်ကာလကကဲ့သို့ အိမ်နေဝက်မွေးအဆင့်ဖြင့် မဖြစ်စလောက်လုပ်နေ၍ကား မရ ချေ။
ကိုဗစ်ကာလမတိုင်ခင်က စစ်တွေတစ်မြို့တည်းကို ဗမာပြည်မှ နေ့စဉ် မြန်မာကျပ်ငွေ သိန်း ၁ ထောင်ဖိုး ကြက်များ တင်သွင်းနေခဲ့ရသည်ကိုထောက်လျှင် အာရက္ခပြည်တွင် မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းများမှာ များစွာနောက် ကျနေကြောင်း သိသာနိုင်သည်။
မွေးမြူရေးဈေးကွက်သည် မည်မျှကြီးမားပြီး မည်သည့်နိုင်ငံများက မည်သည့်ထုတ်ကုန်များကို ထုတ် လုပ်နေကြ၍ မည်သည့်နိုင်ငံများက ဝယ်ယူနေကြသည်ကို လေ့လာဆန်းစစ်ကာ မွေးမြူရေးကို အာရက္ခပြည်၏ ပြည်ပပို့ကုန်အဖြစ် ထုတ်လုပ်နိုင်ရန် ကြိုးစားနိုင်ကြသည်။

(ဂ) ရေလုပ်ငန်း

အာရက္ခပြည်မှ နှစ်စဉ်ငါးတန်ချိန် ၃ သိန်းနီးပါးထွက်ရှိပြီး ၇၅ % ခန့်မှာ ဒေသတွင်းစားသုံးကြ၍ အခြား ပြည်နယ်များသို့ ၁၇ % တင်ပို့ကြကာ ပြည်ပတင်ပို့မှုမှာ ၈ % ခန့်သာရှိသည်။ အာရက္ခဒေသမှငါးများအပါအဝင် မြန်မာနိုင်ငံမှ ငါးများကို တရုတ်၊ ထိုင်း၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် အီးယူနိုင်ငံများသို့ အများဆုံးတင်ပို့ကြသော်လည်း စင်ကာပူ၊ မလေးရှားနှင့် အာရပ်နိုင်ငံများသို့လည်း ဈေးကွက်ချဲ့ထွင်နိုင်သည်။ အာရှတောင်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ တောင်အာရှသည် လူဦးရေ ၂ . ၅ ဘီလီယံရှိသည်ဖြစ်ရာ အကောင်းဆုံးဈေးကွက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
အာရက္ခပြည်တွင် ရေလုပ်ငန်းသည် အဓိကလုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်သော်လည်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမှု အား နည်းနေသည်။ သို့ဖြစ်၍ ရေလုပ်ငန်းမှအကျိုးခံစားသင့်သလောက် မခံစားရဘဲရှိနေသည်။ ဗမာအစိုးရလက် ထက် ရခိုင်ပြည်နယ် ဂျီဒီပီတွင် မွေးမြူရေးနှင့်ရေလုပ်ငန်းမှ (၁၁ . ၈၂ %) သာရရှိခဲ့သည်။
အာရက္ခဒေသတွင် ရေလုပ်ငန်း တိုးတက်သင့်သလောက် မတိုးတက်ရခြင်းကို အောက်ပါအတိုင်း အကြမ်းဖျင်း သုံးသပ်ကြည့်နိုင်သည်။
(၁) ခေတ်မီငါးဖမ်းသင်္ဘာများနှင့် ကိရိယာများ မသုံးနိုင်ခြင်း။ ထို့ကြောင့် ငါးအရေအတွက် ရသင့်သလောက် မရခြင်း၊ ပစ်မှတ်မထားသောငါးများ မိခြင်း၊ စရိတ်အပိုကုန်ကျခြင်း၊ ငါးအရည်အသွေးကို မထိန်းနိုင်ခြင်းနှင့် တွက်ခြေမကိုက်ခြင်း။

(၂) ငါးမျိုးဆက်ပြန့်ပွားခြင်း၊ ငါးများမှီခိုနေထိုင်ရာအသိုက်အမြုံများနှင့် ဂေဟစနစ်ကိုပျက်စီးစေသော တား မြစ်ထားသောနည်းလမ်းများကိုသုံး၍ အလွန်အကျွံဖမ်းဆီးခြင်း၊
(၃) ငါးမဖမ်းရရာသီတွင် ငါးဖမ်းကြခြင်း။
(၄) တားမြစ်ထားသည့် ငါးမဖမ်းရဧရိယာ နည်းပါးခြင်း။
(၅) ငါးလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ အစိုးရဌာနတာဝန်ရှိသူများနှင့် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများပါ ငါးလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ စောင့်ထိန်းသင့်သည့် စည်းမျဉ်းဥပဒေများကို မလိုက်နာကြဘဲ လတ်တလော ဝင်ငွေရရှိမှု တစ်ခုတည်းကိုသာ ကြည့်ကြခြင်း။
(၆) ထိန်းသိမ်းမှု၊ ပြုပြင်မှု၊ ထုတ်ပိုးမှုနည်းလမ်းများ ခေတ်မမီခြင်းနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးညံ့ဖျင်းသော ကြောင့် အရည်အသွေးကျဆင်းရခြင်း၊ ပုတ်သိုးပျက်စီးရခြင်း၊ စရိတ်စကကြီးမြင့်ရခြင်း။
(၇) မိရိုးဖလာငါးလှန်းနည်းကို အသုံးပြုနေကြဆဲဖြစ်၍ နေရာအခက်အခဲရှိခြင်း၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိခိုက် ခြင်းနှင့် ဓာတုဆေးဝါးသုံးစွဲခြင်း။
(၈) ကုန်စည်ဒိုင်မရှိ၍ ဈေးနှုန်းမတည်ငြိမ်ခြင်း။ ငွေရင်းများသူ၏ ဈေးကစားမှုကြောင့် တစ်ပိုင်တစ်နိုင်လုပ်ကိုင် သူများ အခြေပျက်ရခြင်း။
(၉) ကုန်ချောထုတ်စက်ရုံများ မရှိခြင်း။
(၁၀) ပြီးခဲ့သော အစိုးရများ လက်ထက်တွင် အာရက္ခပြည်ဆိပ်ကမ်းများမှ ပြည်ပသို့တိုက်ရိုက်တင်ပို့ခွင့်မရှိဘဲ ဗမာပြည် မှတဆင့်တင်ပို့ရသောကြောင့် စရိတ်စကကြီးမြင့်ခြင်း၊ အရည်အသွေးကျခြင်း၊ ပျက်စီးမှုများခြင်း၊ ရောင်းဈေး မြင့်တက်ခြင်း။
အာရက္ခဒေသသည် ငါးထွက်သောဒေသဖြစ်သည်။ ပင်လယ်စာအမည်မျိုးစုံ ရနိုင်သောဒေသ ဖြစ်သည်။ ရေချို၊ ရေငန်၊ ငါး၊ ပုဇွန်၊ ဂဏန်းမျိုးစုံ မွေးမြူနိုင်သည်။ ငါးခြောက်၊ ပုဇွန်ခြောက်၊ ငပိ၊ ငံပြာရည်၊ စည်သွပ်များနှင့် ကြက်စာ၊ ငါးစာ အထွေထွေထုတ်လုပ်နိုင်သည်။ ပြည်ပသို့ တိုက်ရိုက်တင်ပို့နိုင်သော ဆိပ်ကမ်း များရှိသည်။
သို့ဖြစ်၍ အာရက္ခပြည်သို့ ဗမာပြည်မှ ရေချိုငါးများ တင်သွင်းစရာမလိုဘဲ ပြည်တွင်း၌ ရေချိုငါးများ၊ ပင်လယ်ငါးများကို အလုံအလောက် ထုတ်လုပ်ရန်၊ ၎င်းရေထွက်ကုန်များကို ပြည်တွင်းဒေသများ အားလုံးသို့ လွယ်ကူစွာရောက်ရှိနိုင်ရန် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးများကို မြှင့်တင်ရန်၊ ပြည်ပပို့ကုန်အတွက် ဈေးကွက်ရှိ သော ရေထွက်ကုန်များကို ခေတ်မီနည်းပညာများဖြင့် ဖမ်းဆီး၊ ထိန်းသိမ်း၊ ထုတ်ပိုး၍ ပြည်ပဈေးကွက် ရှာဖွေရန်၊ ဈေးကွက်ထိုးဖောက်နိုင်သော ကုန်ချောထုတ်လုပ်ခြင်းကို နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ကုမ္ပဏီများဖြင့် ဖက်စပ်၍ စတင်ရန် – ဥပမာ – ကယုကမာ, ဂုံး စသည်များကို စည်သွပ်ခြင်း၊ ပြည်ပပို့ကုန်များကို အာရက္ခဆိပ် ကမ်းများမှ ပို့ဆောင်ရန်တို့ကို ကြိုးစားသင့်သည်။

(ဃ) သစ်တော

အာရက္ခပြည်တွင် ဗမာအစိုးရလက်ထက် သတ်မှတ်ခဲ့သော သစ်တောကြိုးဝိုင်း (၁၃) ဝိုင်းရှိ၍ ၂၀၂၃၄၂ ဟက်တာ ရှိသည်။ တားမြစ်ထားသည့် နိုင်ငံပိုင်သစ်တောဧရိယာမှာ ဟက်တာ ၆ သိန်းကျော်ရှိသည်။ နိုင်ငံတော် မှ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသည့် ဧရိယာမှာ ၁၆၁၈၇၄ ဟက်တာ ရှိသည်။ အာရက္ခပြည်၏ စုစုပေါင်းသစ် တောဧရိယာမှာ ဟက်တာ ၈ သိန်းကျော်ရှိသည်။

အာရက္ခသစ်တောများသည် အပူပိုင်းမိုးသစ်တောများဖြစ်သည့်အတွက် ကျွန်း၊ ပျဉ်းကတိုးနှင့် အခြား သစ်မာများ ပေါက်ရောက်သည်။ သို့ရာတွင် ယင်းသစ်များသည် အာရက္ခပြည်သူများကို မည်သို့အကျိုးစီးပွား ဖြစ်ထွန်းစေသနည်း။ အာရက္ခပြည်သူများသည် မိမိတို့နေထိုင်ရန်အတွက် အိမ်ဆောက်ရန်ပင် သစ်ဈေးကြီးမြင့် ခြင်းနှင့် ရင်ဆိုင်နေခဲ့ရသည်။ သစ်ထုတ်လုပ်ခြင်းကို ဗမာဗဟိုအစိုးရက ချုပ်ကိုင်ထားခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်၍ ဗမာ အစိုးရ၏ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ခရိုနီများသည် အာရက္ခသစ်တောများကို ဧကပေါင်းသောင်းနှင့်ချီ၍ အပြောင်ရှင်းခဲ့ကြ သည်။

ဒေသတွင်းသစ်မှောင်ခိုသမားများသည်လည်း ဧကပေါင်းရာထောင်ချီ၍ ခုတ်ယူကာ ဘင်္ဂလားဒေသသို့ သစ်တန်ချိန်ပေါင်း သိန်းသန်းချီကာ ပို့ဆောင်ရောင်းချနေခဲ့ကြသည်။ ယင်းသစ်မှောင်ခိုသမားများသည် တော တွင်းကားလမ်းများ၊ သစ်တင်မည့် သင်္ဘောဆိပ်ခံများ၊ သစ်တင်သင်္ဘောကြီးများစသည်ဖြင့် အခိုင်အမာ လုပ် ကိုင်နေခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သော်လည်း ဗမာအစိုးဌာနဆိုင်ရာများနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းဆိုင်ရာများသည် ၄င်းတို့၏ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားကိုသာ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ပြီး သစ်တောများပြုန်းတီးနေမှုကို လျစ်လျူရှုခဲ့ကြသည်။

အာရက္ခပြည်တွင် သစ်မှောင်ခိုများနှင့် ခရိုနီများ၏ အလွန်အကျွံသစ်ခုတ်ယူမှုများကြောင့် သစ်တော များမှာ ပြုန်းတီးနေပြီဖြစ်သည်။ အာရက္ခပြည်မှ ၂၀၁၇-၁၈ ခုနှစ်တွင် သစ်တန်ချိန် (၉၃၈ . ၂) တန်၊ ဝါးအလုံးရေ (၁၅) သန်းနှင့် ကြိမ်အချောင်းရေ (၃) သိန်းကျော်ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။ စင်စစ်၌ မှောင်ခိုထုတ်နေ သောသစ်များမှာ တန်ချိန်သောင်းချီ၍ ရှိနိုင်သည်။ သံတွဲနှင့်တောင်ကုတ်ခရိုင်များအတွင်း၌ပင် မတင်ပို့ရသေး သော လွှဆွှဲပြီး သစ်တန်ချိန်ပေါင်းများစွာ ရှိနေသည်။

အာရက္ခပြည်တွင်းသုံးစွဲမှု၊ ပြည်တွင်းပြည်ပသို့တင်ပို့မှု၊ ကုန်ချောထုတ်လုပ်မှုများအတွက် သစ်ထုတ် လုပ်မှု၊ သယ်ယူမှု၊ ခွဲစိပ်မှု၊ ပြုပြင်ထုတ်လုပ်မှု၊ ရောင်းချမှုနှင့် သစ်တောများ ပြန်လည်စိုက်ပျိုးမှုများအတွက် အာရက္ခပြည်လွှတ်တော်၌ ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းကာ လက်တွေ့အကောင်အထည် ဖော်ဆောင်ရမည်ဖြစ်သည်။

သစ်တောထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့် သစ်တောစိုက်ခင်းများမှာမူ အလွန်နည်းပါးသေးသည်။ ပုဂ္ဂလိကသစ် တောစိုက်ခင်းဧက (၄၀ဝ၀) နီးပါးနှင့် အစိုးရသစ်တောစိုက်ခင်းဧက (၂၅၀ဝ) ကျော်သာရှိသေးသည်။ သစ်စက် ကြီးမှာလည်းနည်းပါးပြီး သစ်စက်ကြီး (၄) စက်နှင့် သစ်စက်ငယ် (၆၀) ကျော်သာရှိသည်။ သို့ရာတွင် အညာ ဒေသဖြစ်သော မန္တလေးတိုင်းတွင် သစ်စက်ကြီး (၁၁၉) စက်နှင့် သစ်စက်ငယ် (၂၅၀) နီးပါးရှိနေသည်မှာ ဗမာ အစိုးရ၏ ပြည်နယ်များကို လျစ်လျူရှုခဲ့သော မူဝါဒဖြစ်သည်။

သစ်တောကဏ္ဍတွင် အပိုင်း ၂ ပိုင်း စဉ်းစားနိုင်သည်။ ပထမတစ်ပိုင်းမှာ ရှိနှင့်ပြီး အာရက္ခပြည်ပိုင် သစ် တောများကို ကုမ္ပဏီများအား စနစ်တကျသစ်ထုတ်ခွင့်နှင့် ပြည်တွင်းပြည်ပသို့ တင်ပို့ခွင့်ပြုခြင်းဖြစ်သည်။ ဒုတိယတစ်ပိုင်းမှာ သစ်တောစိုက်ခင်းများကို ပုဂ္ဂလိကနှင့် ကုမ္ပဏီများအား လုပ်ကိုင်ခွင့်ပြုခြင်းဖြစ်သည်။ အာ ရက္ခပြည်အစိုးရသည် ၎င်းလုပ်ငန်းများကို ဥပဒေနှင့်အညီ လုပ်ကိုင်ကြရန် ကြီးကြပ်ခြင်း၊ ကူညီထောက်ပံ့ခြင်း နှင့် အခွန်ဘဏ္ဍာ ကောက်ခံခြင်းတို့ကို လုပ်ဆောင်ကာ သစ်တောကဏ္ဍကို တိုးတက်အောင်ဆောင်ရွက်နိုင် သည်။

သစ်တောများကို ပုဂ္ဂလိကနှင့် ကုမ္ပဏီများအား လုပ်ကိုင်ခွင့်ပြုခြင်း သည် အာရက္ခပြည်သူများအား အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းရရှိစေခြင်း၊ နိုင်ငံတကာနှင့်ယှဉ်၍ လုပ်ကိုင်တတ်လာစေခြင်း၊ စည်းမျဉ်းဥပဒေများ အောက်တွင် အပြိုင်အဆိုင်ကြိုးစားကြခြင်းဖြင့် သစ်တောများ ပြန်လည်ဖြစ်ထွန်းလာခြင်းနှင့် အစိုးရအတွက် အခွန်ဘဏ္ဍာတိုးပွားလာခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေမည်ဖြစ်သည်။

ဖင်လန်နိုင်ငံသည် သစ်တောဧရိယာ ဟက်တာ သန်း ၂၀ ကျော်ရှိပြီး ၂၀၂၃ ခုနှစ်က သစ်ကုဗမီတာ ၇၃.၁ သန်း ထုတ်လုပ်ကာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၅.၈၇ ဘီလီယံရရှိနိုင်ခဲ့သည်။ ဖင်လန်၏ သစ်တောပိုင်ဆိုင်မှု တွင် ပုဂ္ဂလိကပိုင် – ၄၃ ရာခိုင်နှုန်း၊ နိုင်ငံတော်ပိုင် – ၃၅ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ကုမ္ပဏီပိုင် – ၈ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။
ပိုလန်တွင် သစ်တောဧရိယာ ဟက်တာ ၇.၆ သန်းသာရှိသော်လည်း ၂၀၂၃ ခုနှစ် သစ်နှင့်သစ်ထုတ်ကုန် တင်ပို့မှုမှ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၂.၈၅ ဘီလီယံ ရရှိနိုင်ခဲ့သည်။ ပိုလန်၏ သစ်တောပိုင်ဆိုင်မှုတွင် ပုဂ္ဂလိကပိုင် – ၁၉.၂ ရာခိုင်နှုန်း၊ နိုင်ငံတော်ပိုင် – ၇၇ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် အများပြည်သူပိုင် – ၁.၈ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။
ဆွီဒင်နိုင်ငံတွင် စုစုပေါင်းသစ်တောမြေ ဟက်တာ ၂၈.၂ သန်းရှိပြီး ပုဂ္ဂလိကပိုင် ၄၈ ရာခိုင်နှုန်းရှိ၍ အများစုမှာ လယ်သမားများပိုင်ဖြစ်သည်။ ကုမ္ပဏီပိုင် – ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် နိုင်ငံတော်ပိုင် – ၂၂ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် သစ်နှင့် သစ်ထုတ်ကုန် ကုဗမီတာ ၇၀.၂ သန်း ထုတ်လုပ်နိုင်ပြီး အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၈.၄ ဘီလီ ယံ ရရှိခဲ့သည်။
ဂျာမဏီတွင် သစ်တောမြေ စုစုပေါင်း ဟက်တာ ၁၁.၄ သန်းရှိပြီး ပုဂ္ဂလိကပိုင်မှာ ၄၈ ရာခိုင်နှုန်း၊ Countries ပိုင် ၂၉ ရာခိုင်နှုန်း၊ ကုမ္ပဏီပိုင် ၁၉ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် နိုင်ငံတော်ပိုင် ၄ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် သစ်နှင့် သစ်ထုတ်ကုန် ကုဗမီတာ ၄၇.၅ သန်း ထုတ်လုပ်နိုင်ပြီး အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၁.၁၁ ဘီလီယံ ရရှိခဲ့ သည်။
ဩစတြေလျတွင် သစ်တောမြေ ဟက်တာ ၁၃၃.၆ သန်းရှိပြီး ပုဂ္ဂလိကပိုင်သစ်တော မှာ ၃၂ ရာခိုင်နှုန်း ရှိသည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် သစ်နှင့် သစ်ထုတ်ကုန်မှ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၀.၀၅ ဘီလီယံ ရရှိခဲ့သည်။

သို့ဖြစ်၍ အာရက္ခပြည်သူများသည် သစ်တောများကို စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ စနစ်တကျ ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ စနစ်တကျ စိုက်ပျိုးခြင်း၊ ပြည်တွင်း၌ သင့်တင့်သောဈေးနှုန်းဖြင့် လွယ်ကူစွာ ဝယ်ယူရရှိနိုင်ခြင်း၊ ပြည်ပပို့ကုန် အနေဖြင့် ကုန်ကြမ်းသာမက ကုန်ချောပါ ထုတ်လုပ်နိုင်အောင်ကြိုးစားခြင်းဖြင့် ပြည်သူများဝင်ငွေတိုးပွားလာ ပြီး အစိုးရလည်း အခွန်ဘဏ္ဍာရရှိကာ တိုင်းပြည်လည်း စိမ်းလန်းလာမည်ဖြစ်သည်။

(ဃ – ၂) ဝါးနှင့် ဝါးထုတ်ကုန်

တရုတ်ပြည်တွင် ဝါးတောဧရိယာ ၆.၇၃ သန်းဟက်တာရှိပြီး ဝါးကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းတွင် လူပေါင်း ၁၀ သန်းခန့် အလုပ်လုပ်နေကြကာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၇ ဘီလီယံ ရရှိခဲ့သည်။
အိန္ဒိယတွင် ဝါးတော ၁၃.၉၆ သန်း ဟက်တာ ရှိသည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ဝါးနှင့်ဝါးထွက်ကုန် တန်ချိန် ၅ သန်းကျော်ထုတ်လုပ်ပြီး အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄.၄ ဘီလီယံ ရရှိခဲ့သည်။ လူပေါင်း ၈.၆ သန်းအတွက် အသက် မွေးလုပ်ငန်းလည်း ဖြစ်သည်။
အင်ဒိုနီးရှားတွင် ဝါးတောပမာဏ ဟက်တာ ၂ သန်းကျော် ရှိပြီး ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၇ ဘီလီယံ ရရှိခဲ့သည်။ ဗီယက်နမ်တွင် ဝါးတော ၁.၄ သန်း ဟက်တာရှိပြီး ဝါးနှင့်ဝါးထွက်ကုန်များကို နိုင်ငံပေါင်း ၁၃၀ သို့ တင်ပို့ရောင်းချနေသည်။

ဝါးများကို စိုက်ပျိုးလာကြသည်မှာ ကြာပြီဖြစ်သည်။ တရုတ်နိုင်ငံတွင် ဝါး ၆.၇၃ သန်းဟက်တာရှိသည့် အနက် ဟက်တာ ၂ သန်းမှာ စိုက်ပျိုးထားခြင်းဖြစ်သည်။ အင်ဒိုနီးရှားတွင် ဝါးတော ဟက်တာ ၂ သန်းကျော်ရှိ သည့်အနက် ဟက်တာ ၁.၃၅၈ သန်းမှာ စိုက်ပျိုးရေးဝါးတောဖြစ်သည်။ ဗီယက်နမ်တွင် ဝါးဧရိယာ ၁.၄ သန်း ဟက်တာရှိပြီး ဟက်တာ ၁.၅ သိန်းမှာ စိုက်ပျိုးထားခြင်းဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယတွင် ဝါးတော ၁၃.၉၆ သန်း ဟက်တာ ရှိသည့်အနက် ဟက်တာ ၃ သန်းမှာ စိုက်ပျိုးထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်တွင်ပင် ဝါးစိုက်ဧက ၁ သောင်း ရှိသည်။

ဝါးသည် စက္ကူထုတ်လုပ်ခြင်းအတွက် အဓိကပစ္စည်းဖြစ်၍ စက္ကူ၊ ကတ်ထူနှင့် ဝါးပျော့ဖတ်များသည် ပြည်ပဈေးကွက်ဝင်ဖြစ်သကဲ့သို့ ပြည်တွင်းတွင်လည်း မရှိမဖြစ် အသုံးအများဆုံးဖြစ်သည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် တရုတ်သည် ဝါးပျော့ဖတ်၊ စက္ကူ၊ ကတ်ထူ စသည့်ဝါးထုတ်ကုန်တန်ချိန် ၁၂၈ သန်း ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး ပြည်ပတင်ပို့ မှုမှ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၉.၅၈ ဘီလီယံ ရရှိခဲ့သည်။ အိန္ဒိယသည် တန်ချိန် ၁၆ သန်း ထုတ်လုပ်ပြီး အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၃.၀၄ ဘီလီယံ၊ အင်ဒိုနီးရှားသည် တန်ချိန် ၁၁ သန်းထုတ်လုပ်ပြီး အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃.၂ ဘီလီယံ ရရှိခဲ့ကြသည်။

ထို့ကြောင့် အာရက္ခပြည်၏ စီးပွားရေးကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရာတွင် စက္ကူနှင့်ဆက်စပ်ထုတ်ကုန် လုပ်ငန်းသည်လည်း အဓိကကျသော လုပ်ငန်းဖြစ်သည်။ မိမိ၏ သဘာဝအရင်းအမြစ်များကို စနစ်တကျအသုံး ချ၍ ပြည်ပထွက်ငွေကို လျော့ကျစေခြင်း၊ ပြည်ပဝင်ငွေ ရရှိစေခြင်းနှင့် အလုပ်အကိုင် အခွင့်အလမ်းပေါ်ပေါက် စေခြင်းတို့ကို ရရှိနိုင်မည်ဖြစ်သည်။

ဝါးသည် အဆောက်အအုံများ၊ အသုံးအဆောင်များ၊ ပရိဘောဂများ၊ လက်မှုထည်များ စသည်ဖြင့် အ မျိုးမျိုးအသုံးဝင်သော အဖိုးတန်ပစ္စည်းဖြစ်သည်။ တရုတ်နိုင်ငံသည် ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ဝါးအသုံးအဆောင် ပစ္စည်း များ ထုတ်လုပ်ရောင်းချခြင်းတစ်ခုတည်းမှ အမေရိကန်ဒေါ်လာ (၃.၆) ဘီလီယံ ရရှိခဲ့သည်။ ဝါးပါကေးများ၊ ဝါး ပရိဘောဂများသည်လည်း ယခုအချိန်တွင် အလွန်ရေပန်းစားနေပြီဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ ၎င်းဝါးထုတ်ကုန်များကို ထုတ်လုပ်နိုင်ရန်ကြိုးစားသင့်သည်။ ကြီးမားသော ဝါးတောကြီးရှိပြီး ဝါးတူနှင့် သွားကြားထိုးတံကအစ အာရက္ခ ပြည်၏ ပြင်ပမှ တင်သွင်းနေရသည်မှာ နည်းလမ်းမကျချေ။

မျှစ်မှာလည်း လူကြိုက်များသောအစားအစာဖြစ်ပြီး ရိုးရာနည်းဖြင့် မျှစ်ခြောက်၊ မျှစ်ချဉ်များပြုလုပ်ကြ သော်လည်း နိုင်ငံတကာစံချိန်မီ ပါကင်ထုပ်၍ ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပသို့တင်ပို့ရောင်းချနိုင်မည်ဆိုပါက စီးပွားရေး အခွင့်အလမ်းသစ်တစ်ရပ်ပင် ဖြစ်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံသည် ၂၀၁၅ ခုနှစ်၌ မျှစ်ရောင်းချခြင်း တစ်ခုတည်းကပင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း (၄၀) ရရှိခဲ့သည်။

ဝါးကဲ့သို့ပင် နိုင်ငံတကာဈေးကွက်ဝင်၍ အလွန်အသုံးတည့်သော ကြိမ်မှာလည်း အာရက္ခပြည်တွင် ပေါများလှသည်။ ကြိမ်ဖြင့်ပရိဘောဂများ ပြုလုပ်နိုင်ပြီး အလွန်လှပတင့်တယ်သည့်အတွက် လူကြိုက်များကာ ဈေးကောင်းရသည်။ အဆောက်အဦး အလှဆင်ရာတွင်လည်း များစွာအသုံးဝင်သည်။ ယင်းသည် ပြည်ပပို့ကုန် လည်း ဖြစ်သည်။

ကမ်းရိုးတန်းဒေသဖြစ်သည့် အာရက္ခပြည်တွင် ဒီရေတောဧက (၄) သိန်းရှိသည်။ ရမ်းဗြဲရှိ ဝမ်ဖိုက် ဒီရေတောတစ်ခုတည်းသည်ပင် (၅၆၆၃၄) ဧကရှိသည်။ ယင်းသည် ရေနေမျိုးစိတ်ပေါင်းများစွာ မှီခိုနေထိုင်ရာ အသိုက်အမြုံကြီးဖြစ်ပြီး ဒီရေကို အကောင်းဆုံး ထိန်းသိမ်းပေးနိုင်စွမ်းရှိသည်။ သို့ရာတွင် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ထွက်သောအာရက္ခပြည်တွင် ထင်းနှင့်မီးသွေးဖုတ်ရန်အတွက် ဒီရေတောများစွာကို ဖြုန်းတီးပစ်နေကြရသည်။ ဝမ်ဖိုက်ဒီရေတောသည် ခရီးသွားလုပ်ငန်းကိုလည်း များစွာတိုးမြင့်စေနိုင်မည့် အလားအလာရှိသည်။

(င) ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း
ဥရောပနိုင်ငံများကို လေ့လာကြည့်မည်ဆိုလျှင် ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ခရီးသွားလုပ်ငန်းမှ ဂျာမဏီသည် နိုင်ငံ၏ GDP သို့ ယူရို ၄၅၃ ဘီလီယံ ၊ UK – နိုင်ငံ၏ GDP သို့ စတာလင်ပေါင် ၂၅၂.၄ ဘီလီယံ၊ ပြင်သစ် – နိုင်ငံ၏ GDP သို့ ယူရို ၂၄၆ ဘီလီယံ ၊ အီတလီ – နိုင်ငံ၏ GDP သို့ ယူရို ၂၁၅ ဘီလီယံ ၊ စပိန် – နိုင်ငံ၏ GDP သို့ ယူရို ၁၅၅ ဘီလီယံ ထည့်ဝင်နိုင်ခဲ့ကြသည်ဖြစ်ရာ ကမ္ဘာခရီးသွားလုပ်ငန်းဈေးကွက်သည် သေးသေးမွှားမွှား မဟုတ် ချေ။

အာရှနိုင်ငံများကို လေ့လာကြည့်မည်ဆိုလျှင် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ခရီးသွားလုပ်ငန်းမှ ဂျပန် – USD ၂၅၇.၃ ဘီ လီယံ၊ အိန္ဒိယ – USD ၂၃၁ ဘီလီယံ၊ ဖိလစ်ပိုင် – USD ၈၀ ဘီလီယံ၊ ထိုင်း – USD ၆၈ ဘီလီယံ၊ တောင်ကိုးရီးယား – USD ၆၀ ဘီလီယံ၊ အင်ဒိုနီးရှား – USD ၆၁ ဘီလီယံ၊ စင်ကာပူ – USD ၂၇ ဘီလီယံ၊ မလေးရှား – USD ၃၄ ဘီလီယံ၊ ဗီယက်နမ် – USD ၂၃ ဘီလီယံ စသည်ဖြင့် နိုင်ငံ၏ GDP များထဲသို့ အသီးသီး ထည့်ဝင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံသို့ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတကာဧည့်သည် (၄.၄) သန်းလာရောက်ခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် ၂.၃၃ သိန်းသာ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ၁.၂၈ သန်းသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသည်။ သို့ရာ တွင် ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ ၂၈.၁၅ သန်း၊ မလေးရှားသို့ သန်း ၂၀၊ စင်ကာပူသို့ ၁၃.၆ သန်း၊ ဗီယက်နမ် သို့ ၁၂.၆ သန်း၊ အင်ဒိုနီးရှားသို့ ၉.၂၄ သန်း၊ ဖိလစ်ပိုင်သို့ ၅.၄၅ သန်း၊ ကမ္ဘောဒီးယားသို့ ၅.၄၃သန်းနှင့် လာအိုသို့ ၃.၄ သန်းသော နိုင်ငံတကာဧည့်သည်များ ဝင်ရောက်မှုနှင့် နှိုင်းစာလျှင် နည်းပါးလှသည်။

မြန်မာနိုင်ငံသည် ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦများ၊ စေတီပုထိုးများ၊ တောင်တန်း၊ ပင်လယ်၊ မြစ်၊ ချောင်း၊ အင်း၊ အိုင်၊ ကျွန်းများနှင့် မျိုးနွယ်စုများ၏ ရိုးရာဓလေ့များ ပြည်စုံသောနိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်ပြီး နိုင်ငံမှာလည်း ထိုက်သင့်သလောက်ကျယ်ဝန်းသည်။ သို့ရာတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ခရီးသွားလာရေးလုပ်ငန်း၌ အစပျိုးအဆင့်မှ မတက်နိုင်သေးပေ။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ခရီးသွားလာရေးဆိုင်ရာ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးမှု မဟာဗျူဟာများ အလွန်နိမ့်ကျ နေသည်ကို ဖော်ပြနေသည်။ ယင်းသို့ မဟာဗျူဟာများ မရှိဟုပင် ဆိုနိုင်သည်။

အာရက္ခပြည်သည် ယင်းကိုသင်ခန်းစာယူရမည် ဖြစ်သည်။ ငပလီသည် ကမ္ဘာသိကျော်ကြားပြီး ဖြစ် သည်။ ယင်းကို လက်ရှိထက်ပိုပြီး နိုင်ငံတကာ ဧည့်သည်ဝင်ရောက်မှု များပြားလာအောင် ဆောင်ရွက်မှု နည်းပါး နေသေးသည်။ ငပလီသည်လေ့လာစရာနေရာမဟုတ်၊ အပန်းဖြေစရာနေရာသာဖြစ်နေသည်။ သို့တိုင် ငပလီ၌ အပန်းဖြေရန်ပေးသော ဝန်ဆောင်မှုများမှာ ခြောက်ကပ်လှသည်။

ယခုထက်ပို၍ အမျိုးစုံလင်အောင်၊ ကျယ်ပြန့် အောင်ဖွင့်ပေးရန်လိုအပ်သည်။ ငပလီအနီးတွင် ကျွန်းများရှိသည်။ ယင်းကျွန်းများတွင် ညကလပ်၊ ကက်စီနိုများ ဖွင့်ပေးရန်လည်း စဉ်းစားနိုင်သည်။ ဗမာအစိုးရလက်ထက်တွင် ငပလီတွင် လမ်းမီးနှင့် ပလက်ဖောင်းပင်မရှိခဲ့ ပေ။ ငပလီမြို့တွင်း ဘတ်စ်ကားများလည်း မရှိပေ။ တက္ကစီနှင့် ဖယ်ရီဘုတ်များမှာလည်း ဈေးမြင့်နေသည်။

ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းမှ ချင်းမိုင်သို့ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ဧည့်သည် ၅.၆ သန်း လာရောက်လည်ပတ်ခဲ့ သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ဧည့်သည်ဝင်ရောက်နှုန်း ကျဆင်းသွားသည့်တိုင် ၃.၉ သန်း ဝင်ရောက်မှုရှိသေးသည်။ ချင်းမိုင်သည် တောင်ပေါ်မြို့သာဖြစ်သည်။ ငပလီသည် ပင်လယ်ကမ်းခြေမြို့ဖြစ်သည့်တိုင် ကမ်းခြေနောက် တွင် တောင်များရှိသည်ဖြစ်ရာ တောင်ပေါ်မှ ကမ်းခြေကို မြင်ရသော အရသာမျိုးကို ချင်းမိုင်တွင် မရနိုင်ပေ။ တောင်ပေါ်တွင်လည်း တောင်ပေါ်အပန်းဖြေစခန်းများလုပ်နိုင်သည်။ အကယ်၍သာ ငပလီကို အနည်းဆုံး ထိုင်း တို့၏ ခရီးသွားစီမံခန့်ခွဲမှုမျိုးဖြင့် လုပ်ဆောင်နိုင်မည်ဆိုလျှင်ပင် မည်မျှတိုးတက်၍ မည်မျှဝင်ငွေကောင်းမည်ကို စဉ်းစားကြည့်နိုင်သည်။

ငပလီတွင် ပေးသောဝန်ဆောင်မှုမှာ ပင်လယ်ရေကူးခြင်း၊ သဲသောင်ပြင်တွင် လမ်းလျှောက်ခြင်း၊ ပင် လယ်ကိုကြည့်၍ အပန်းဖြေခြင်း၊ အနီးအနားကျွန်းများကို လှေဖြင့်သွားခြင်း၊ ငါးဖမ်းခြင်း၊ ရေငုတ်ခြင်း စသည့် အနည်းငယ်မျှသာဖြစ်သည်။

ဥပမာအားဖြင့် – လက်ရှိတွင် ကမ်းခြေကို ပိတ်၍နေရာယူထားသော ဟိုတယ်များကို နောက်ဆုတ်၍ ကမ်းခြေပတ်လမ်းကို ပင်လယ်ကမ်းခြေဘေးမှ ဖောက်နိုင်လျှင် ပို၍မြင်ကွင်းပွင့်သွားမည်ဖြစ်သည်။ ဂေါ့ကမ်း ခြေမှသည် မောင်ရွှေလေးကမ်းခြေအထိ ဖောက်နိုင်သည်။ ကမ်းခြေပတ်လမ်းသည် ဗမာအစိုးရဖောက်နေကျ ၁၀ ပေ လမ်းမျိုးမဟုတ်ဘဲ အနည်းဆုံး ၄ လမ်းသွားအကျယ်မျိုး ဖောက်လုပ်နိုင်ပြီး စက်ဘီးစီးရန်လမ်းမျိုးလည်း ပါဝင်က ပို၍ ကောင်းမည်ဖြစ်သည်။

လုံးသာချိုင်မှသည် သံပရာချောင်းအထိ ပင်လယ်ကမ်းခြေအကွေ့၏ နောက်ခံတောင်များ၊ တောင် ကုန်းများပေါ်တွင် မြို့သစ်တည်နိုင်သည်။ ၎င်းသည် ပင်လယ်ကမ်းခြေကွေ့ကို အပေါ်စီးမှမြင်ရသော နေရာ ဖြစ်သည်။ ၎င်းကမ်းခြေမြို့တော်တွင် နိုင်ငံတကာဧည့်သည်များ စိတ်ဝင်စားသော ရိုးရာလက်မှုထည်များ၊ လက် ရက်ထည်များ၊ အမှတ်တရပစ္စည်းများ၊ ပန်းချီပြခန်းများ၊ ရိုးရာအစားအသောက်များ၊ ကဖေးများ၊ စားသောက် ဆိုင်များ၊ ဓာတ်ပုံရိုက်စရာ ဖန်တီးထားမှုများ၊ အပန်းဖြေရန်နေရာများ စသည်ဖြင့် ပြင်ဆင်ထားပြီး လမ်း လျှောက်ရန်၊ စက်ဘီးစီးရန်ကောင်းသည့် စိတ်ကူးယဉ်စရာသစ်ပင်များ စီတန်းနေသည့် လှပသောလမ်းလေး များကို ဖောက်လုပ်ထားနိုင်သည်။

ယင်းနေရာတွင် တောင်ကြားများ၊ လျှိုများ၊ စမ်းချောင်းများရှိသဖြင့် လမ်းများမှာ အကွေ့အကောက်၊ အတက်အဆင်းများဖြင့် ပျော်စရာကောင်းအောင်ဖန်တီးနိုင်သည်။ ယင်းမြို့တော်တွင် ဆိုင်ကယ်နှင့် ကားများ စီးခွင့်မပြုဘဲ စက်ဘီးသာစီးခွင့်ပြုမည်ဖြစ်ရာ စက်ဘီးအငှားလုပ်ငန်းလည်း ဝင်ငွေရလာမည်ဖြစ်သည်။

ငပလီတွင် bed and breakfast များ လုပ်ခွင့်ပေးစဉ်က ဒေသခံများသည် မိုတယ်များ၊ တည်းခိုခန်း များဆောက်ကြရာ အခန်းများများ ရရှိရေးကို ဦးတည်ခဲ့ကြပြီး ဝန်ထမ်းအိမ်ရာ လိုင်းခန်းတွဲများပမာ ဆောက် လုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဥရောပတွင် အခန်း အနည်းငယ်သာပါပြီး အခန်းများ၏ ကျယ်ဝန်းမှု၊ တစ်ခန်းနှင့်တစ်ခန်းကြား တွင် ပန်းခင်းများ၊ ထိုင်ခုံများစသည်ဖြင့် စိတ်ကြည်လင်စရာ ဖန်တီးမှု၊ ခြံဝင်းထဲတွင် ပန်းခြံ၊ လမ်းလျှောက်စရာ နေရာ၊ ရေကူးကန် စသည်ဖြင့် စုံလင်မှု၊ အိမ်ရှင်များ၏ ဖော်ရွေမှုနှင့် ဒေသအစားအစာများကို အဓိကထား ဝန် ဆောင်မှုပေးမှု စသည်များက အခန်းများများပါသော လိုင်းခန်းတွဲများထက် ပို၍ဆွဲဆောင်မှုရှိသည်ကို လေ့လာ ရန်လိုမည်ဖြစ်သည်။

ငပလီဝန်းကျင်တစ်ခွင်လုံးကို စက်ဘီး၊ ဆိုင်ကယ်ဖြင့် လျှောက်ပတ်ကြည့်နိုင်အောင် လမ်းများပြည့် ပြည့်စုံစုံ ဖောက်ရန်လိုမည်။ သဘာဝဥယျာဉ်များ ဖန်တီးရမည်။ ငပလီမြို့သာမက ကျေးလက်ဒေသများပါ လမ်းများ၊ ပလက်ဖောင်းများ၊ ရေမြောင်းများ၊ လမ်းမီးများ၊ မြို့တွင်းပြေးဆွဲသော ဘတ်စကားများ၊ သစ်ပင်များ၊ ပန်းပင်များ၊ ပန်းခြံများ၊ ရှုမျှော်ကုန်းများ စသည်ဖြင့် သန့်ရှင်း၊ လှပ၊ စနစ်ကျ၍ ရိုးရာအငွေ့အသက်ကို မပျောက် စေဘဲ ခေတ်မီသောဝန်ဆောင်မှုများဖြင့် ပေါင်းစပ်၍ နိုင်ငံတကာ ဧည့်သည်များကို ဆွဲဆောင်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။

အာရက္ခပြည်တွင် ငပလီအပြင် အလွန်သာယာလှပသည့် ကမ်းခြေများစွာရှိသေးသည်။ သံတွဲမှသည် ဂွ အထိ ကမ်းခြေများ၊ ကျောက်ဖြူ ကမ်းခြေများနှင့် မာန်အောင်ကျွန်း၏ ကမ်းခြေများတို့သည်လည်း အလွန်လှပ သာယာသည်။ ခရီးသွားလမ်းကြောင်းသည် သံတွဲမှသည် တောင်ကုတ်သို့ဆက်၍ ချင်းလူမျိုးများ၏ ရိုးရာဓလေ့ များကို လေ့လာနိုင်သည်။ ရိုးမပေါ်တွင် ခေါင်ရည်နှင့် ရိုးမထွက် အစားအစာများကို စားသောက်ရင်း ရခိုင်ရိုးမ၏ အလှအပကို ခံစားနိုင်သည်။ ယင်းမှသည် ရမ်းဗြဲကျွန်းသို့ ခရီးဆက်နိုင်သည်။ ၎င်းသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အကြီး ဆုံးကျွန်းဖြစ်ပြီး တောတောင်များစိမ်းလန်းထူထပ်ကာ ကျေးရွာများသည်လည်း ရခိုင်ရိုးရာဓလေ့အတိုင်း နေထိုင်စားသောက်နေကြဆဲပင် ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် နိုင်ငံတကာဧည့်သည်များ အထူးစိတ်ဝင်စားနိုင်သော အချက်ဖြစ်သည်။

ရမ်းဗြဲကျွန်းသည် Ecotourism, Community Tourism များလုပ်ရန် အလွန်ကောင်းသောဒေသ ဖြစ် သည်။ ကျောက်ဖြူ – ရန်ကုန်လမ်း ဖြတ်သွားသော ဝမ်ဖိုက်ဒီရေတောသည် ဧကပေါင်း ၅ သောင်းကျော် ကျယ် ဝန်းပြီး ဇီဝမျိုးကွဲမျိုးစုံ နေထိုင်ကျက်စားရာဖြစ်သည်။ ယင်းတွင် ဒေသနေများ၏ တစ်ဝမ်းတစ်ခါး ရှာဖွေလုပ် ကိုင် စားသောက်ကြပုံများကိုလည်း လေ့လာနိုင်သည်။ ခရီးသွားများကို ဆွဲဆောင်သည့်အနေဖြင့် ကိုယ်တိုင် ငါး၊ ပုဇွန်၊ ဂဏန်းထောင်ဖမ်းခြင်း၊ ကိုယ်တိုင်ဖမ်း၍ ရရှိလာသော ငါး၊ ဂဏန်း၊ ပုဇွန်များကို ကိုယ်တိုင်ချက်ပြုတ်စား သောက်နိုင်ခြင်းများကို ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်သည်။

မြန်မာနိုင်ငံမှ ခရီးသွားလုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်သူများသည် ကမ်းခြေအပန်းဖြေစခန်းများနောက်ကိုသာ စုပြုံ လိုက်နေကြသော်လည်း Mountain Resort များကို စိတ်ကူးထဲတွင်ထည့်ကြပုံမပေါ်ပေ။ အာရက္ခပြည်တွင် Mountain Resort လုပ်လျှင် ကလော၊ မေမြို့များ၏အရသာနှင့် မတူပေ။ Mountain Resort ၏အရသာအပြင် တောင်ပေါ်မှပင်လယ်ကိုမြင်ရသော အံ့မခန်းအရသာကိုပါ ရရှိနိုင်သည်။ Hiking နှင့် Trekking များကိုပါ လုပ် ဆောင်နိုင်ရုံမျှမက ကောင်းကင်ကေဘယ်ကြိုးများနှင့် တောင်များကိုဖြတ်စီးရသော အရသာများကိုပါ ခံစားနိုင် သည်။ ရမ်းဗြဲကျွန်းပေါ်မှ ကြည့်လျှင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ကို စီးမြင်ရသော ရှုမောဖွယ်ရာမြင်ကွင်းကို ခံစား နိုင်မည်ဖြစ်သည်။ ယင်းမှတစ်ဆင့် ကျောက်ဖြူကမ်းခြေတွင် အပန်းဖြေနိုင်သည်။

ကျောက်ဖြူမှသည် မြောက်ဦးရှေးဟောင်းမြို့တော်သို့ ခရီးဆက်နိုင်သည်။ ကျောက်တော် မဟာမုနိသို့ သွားနိုင်သည်။ ဗမာအစိုးရလက်ထက်က မြောက်ဦးသို့ လာရောက်လိုသော ဧည့်သည်များသည် စစ်တွေမှ တစ်ဆင့်လာရသည်။ စစ်တွေမှတစ်ဆင့်ပြန်ရသည်။ မြောက်ဦးတွင် တစ်ရက်လည်ပတ်ရန်အတွက် အချိန်ပို (၂) ရက်ထပ်ပေးနေရသည်။ အချိန်လည်းကုန်သည်။ ငွေလည်းကုန်သည်။ မြောက်ဦးတွင် လေဆိပ်မရှိပေ။ အကယ် ၍ မြောက်ဦးတွင်သာ လေဆိပ်ရှိခဲ့မည်ဆိုလျှင်၊ ထိုထက်ပို၍ မြောက်ဦးတွင်သာ နိုင်ငံတကာလေဆိပ် ရှိခဲ့မည် ဆိုလျှင် မြောက်ဦးသို့ဧည်သည်ဝင်ရောက်နှုန်းသည် ချက်ချင်းမြင့်တက်သွားနိုင်သည်။ ငပလီ – မြောက်ဦးကို လေကြောင်းဖြင့်ဖြစ်စေ ကားလမ်းဖြင့်ဖြစ်စေ သွားနိုင်ရန်လိုသည်။

မြောက်ဦးနှင့်တစ်ဆက်တည်း လေးမြို့မြစ်သည် အာရက္ခပြည် ခရီးသွားလာရေးတွင် ထင်ရှားသည်။ လေးမြို့မြစ်သည် (၁၆၂) မိုင်ရှည်လျားပြီး သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် အလွန်လှပသည်။ မြစ်တစ်‌လျှောက် တွင်လည်း ဌာနေလူမျိုးစုများနေထိုင်ကြပြီး ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည်များ အလွန်စိတ်ဝင်စားသည့်နေရာ ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ လေးမြို့မြစ်တွင် အပျော်စီးသင်္ဘော၊ ညအိပ်တည်းခိုနိုင်မည့်နေရာ သို့မဟုတ် ရွာများတွင် တည်းခိုခွင့် စသည်များ ဖန်တီးပေးရန်လိုသည်။

ယင်းမှတစ်ဆင့် အငူမော်၊ ကျောက်ပန်းတူဖက်သို့ သွားနိုင်သည်။ စိုင်းဒင်ရေတံခွန်သို့ သွားနိုင်သည်။ စိုင်းဒင်သည် ကြီးမားပြီး အဆင့်ခုနစ်ဆင့်ရှိကာ အလွန်လှပသော ရေတံခွန်ဖြစ်သည်။ အမြင့်ပေ ရဝ ခန့်ရှိပြီး ပေ ရဝဝ ခန့် ကျယ်သည်။ ရေတံခွန်သည် ပေ ၅ဝဝကျော်မြင့်သည့် တောင် တန်းကြီးနှစ်ခုကြားရှိ ကျောက်လွှာပြတ် မှ ကျဆင်းလာခြင်းဖြစ်သည်။ ရေဖမ်းနယ်မှာ မြောက်ဘက် ဘင်္ဂလား နယ်စပ်အထိရှည်လျားပြီး အလျားမိုင်၃၀၊ အနံ၁၅မိုင်မျှ ကျယ်ဝန်းသည်။ ရေတံခွန်သည် မယူမြစ်ဝမှ မိုင် ၅၀၊ စစ်တွေမြို့မှ အဖြောင့်တိုင်းလျှင် မိုင် ၆၀ ဝေးသည်။ စိုင်းဒင် ရေတံခွန်သို့ ဘူးသီးတောင်မြို့မှ စက်တပ်လှေများဖြင့် သွားရောက်နိုင်သကဲ့သို့ ဘူးသီးတောင် – ရသေ့တောင်- ပုဏ္ဏားကျွန်း-စစ်တွေကားလမ်းမှ တစ်ဆင့်လည်း ဘူးသီးတောင်မြို့မှ ကား၊ ဆိုင်ကယ်များဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်။

ယင်းကို ရေအားလျှပ်စစ် ထုတ်လုပ်ရန် မလိုအပ်ပေ။ အာရက္ခပြည်၌ သံတွဲသူဌေးချောင်း ရေအား လျှပ်စစ်ရှိသည်။ ထို့ပြင် အာရက္ခပြည်တွင် သဘာဝဓာတ်ငွေ့များစွာထွက်ရှိ၍ သဘာဝဓာတ်ငွေ့သုံး ဓာတ်အား ပေးစက်ရုံများ တည်ဆောက်နိုင်သည်။ စိုင်းဒင်သည် နိုင်ငံတကာခရီးသွားများ လာရောက်လည်ပတ်ခြင်းဖြင့် သဘာဝမပျက်စီးဘဲ နှစ်စဉ်ဝင်ငွေကောင်းစွာ ရနိုင်သည်။
သို့တည်းမဟုတ် ပလက်ဝသို့ သွားနိုင်သည်။ ပလက်ဝတောင်ပေါ်မြို့ကို သန့်ရှင်း၊ သပ်ရပ်၍ ချစ်စရာ ကောင်းသည့်မြို့အဖြစ် ပြောင်းလဲကာ နိုင်ငံတကာခရီးသွားများကို ဆွဲဆောင်နိုင်သည်။ ယင်းတွင် တောင်ပေါ် အရသာများ၊ ရိုးရာအလုပ်အကိုင်များ၊ ရိုးရာ လက်မှုပစ္စည်းများနှင့် ဒေသနေလူမျိုးစုများ၏ ရိုးရာဓလေ့များကို လေ့လာနိုင်သည်။

ဖော်ပြပါတို့မှာ အကြမ်းဖျင်း အကျဉ်းသဘောမျှသာဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတွင် ခရီးသွားလုပ်ငန်းသည် နေ့ စဉ်ဖွံ့ဖြိုးလာနေသော လုပ်ငန်းဖြစ်သည်။ အာရက္ခပြည်၏ လက်ရှိအကျယ်အဝန်းမှာ ၃၆၇၇၈ square kilometres ရှိသည်ဖြစ်ရာ အာရက္ခပြည်ထက်ငယ်၍ ၂၈၇၄၈ square kilometres ရှိသည့် Albania သည် လူဦးရေ ၂.၈ သန်းရှိကာ (အာရက္ခပြည်၏ လူဦးရေနှင့် နီးစပ်သည်) ခရီးသွားလုပ်ငန်းကို အဓိကအားထား ရပ်တည်သည့် နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ယင်းလုပ်ငန်းမှ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၈.၅ ဘီလီယံ ရရှိခဲ့သည်။

Croatia (၅၆၅၉၄ square kilometres) သည် လူဦးရေ ၃.၉ သန်းရှိပြီး ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ခရီးသွားလုပ် ငန်းမှ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၇၁ ဘီလီယံ ရရှိသည်။ ၁၃၈၁၂ square kilometres သာရှိသော Montenrgro သည် လူဦးရေ ၆ သိန်းကျော်မျှသာ နေထိုင်ကြပြီး ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ခရီးသွားလုပ်ငန်းမှ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၆.၁ ဘီလီ ယံ ရရှိ သည်။ Jamaica (၁၀၉၉၁ square kilometres) တွင် လူဦးရေ ၂.၈ သန်းနေထိုင်ကြပြီး ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ခရီးသွားလုပ်ငန်းမှ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၆ ဘီလီယံ ရရှိသည်။

မန်အောင်ကျွန်း (532 square kilometres) ထက် အနည်းငယ်သေးသော Barbados သည် (439 square kilometres) သာရှိပြီး လူဦးရေ ၂၆၈၀၀၀ နေထိုင်ကြကာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ခရီးသွားလုပ်ငန်းမှ အမေရိ ကန်ဒေါ်လာ ၅.၇ ဘီလီယံ ရရှိသည်။ မန်အောင်ကျွန်း၏ သုံးပုံနှစ်ပုံမျှပင်မရှိသော Maldives (300 square kilometres) သည် လူဦးရေ ၅၁၅၀၀၀ ခန့်နေထိုင်ကြကာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ခရီးသွားလုပ်ငန်းမှ အမေရိကန်ဒေါ် လာ ၆.၂ ဘီလီယံ ရရှိခဲ့သည်။

ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးအောင်လုပ်ဆောင်ရာတွင် အာရှနိုင်ငံများသည် မည်သည့် အာရှနိုင်ငံများသို့ အများဆုံး သွားရောက်လည်ပတ်နေကြသနည်း။ ဥရောပနှင့် အမေရိကနိုင်ငံများသည် အာရှတွင် မည်သည့်နိုင် ငံများသို့ အများဆုံး လာရောက်ကြသနည်း။ မည်သည့်နိုင်ငံများသည် အများဆုံး ခရီးသွားကြ၍ အသုံးစရိတ် မည်မျှသုံးစွဲကြသနည်း။ မည်သည့်ကဏ္ဍတွင် ငွေကြေးသုံးစွဲကြသနည်း။ မိမိတို့ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများတွင် မည် သည့်နေရာများသို့ နိုင်ငံတကာခရီးသွားများ လာရောက်ကြသနည်း။ ယင်းအချက်များကို ဆန်းစစ်ရန်လိုသည်။

ဥပမာ – အမေရိကန်နိုင်ငံသားများသည် မက္ကဆီကိုနှင့် ကနေဒါသို့ အများဆုံးသွားကြပြီး ဥရောပနှင့် အာရှမှာ ယင်းနောက်တွင်သာရှိသည်။ တရုတ်နိုင်ငံသားများသည် အာရှအတွင်း ပို၍ခရီးသွားကြပြီး ယင်း နောက်တွင် အမေရိကနှင့် ဥရောပရှိသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံသားများသည် တောင်ကိုးရီးယား၊ အမေရိကန်ပြည် ထောင်စုနှင့် ထိုင်း၊ တရုတ်နိုင်ငံများသို့ အများဆုံးသွားရောက်ကြသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံသားများသည် UAE၊ ဆော်ဒီအာရေဗီးယားနှင့် USA သို့ အများဆုံးသွားရောက်ကြပြီး စင်ကာပူ၊ ထိုင်း၊ UK၊ ကာတာ၊ ကူဝိတ် စသည် တို့ကိုလည်း သွားရောက်ကြသည်။ ဗီယက်နမ်များသည် ထိုင်း၊ စင်ကာပူ၊ တောင်ကိုးရီးယား၊ ဂျပန်၊ မလေးရှား၊ ကမ္ဘောဒီးယား စသည့် အာရှနိုင်ငံများနှင့် ပြင်သစ်၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု စသည်များသို့ အများဆုံးသွား ရောက်ကြသည်။

အမေရိကန်နိုင်ငံသားများသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ပြည်ပသို့ ခရီးသွားရာတွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၁၅.၄ ဘီလီယံ သုံးစွဲခဲ့ပြီး တရုတ်နိုင်ငံသားများသည် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၉၆.၅ ဘီလီယံ သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ဂျပန်များ သည် ဂျပန်ယန်းငွေ ၁ ထရီလီယံနီးပါး သုံးခဲ့ကြပြီး တောင်ကိုးရီးယားနိုင်ငံသားများသည် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၂.၄ ဘီလီယံ သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ စင်ကာပူနိုင်ငံသားများသည် နိုင်ငံတကာသို့ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ၁၀.၇ သန်း ခရီး ထွက်ခဲ့ကြပြီး အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၇.၁ ဘီလီယံ သုံးစွဲခဲ့ကာ၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် ၅.၂ သန်း ခရီးသွားခဲ့ကြပြီး အမေ ရိကန်ဒေါ်လာ ၁၅.၂၉ ဘီလီယံ သုံးခဲ့ကြသည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် စင်ကာပူနိုင်ငံသား ၉.၄ သန်းခန့် နိုင်ငံတကာသို့ ခရီးထွက်နေကြသည်။

သို့ဖြစ်၍ အာရက္ခပြည်အနေဖြင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းကို မြှင့်တင်မည်ဆိုပါက မိမိတို့တွင် မည်သည့် အား သာချက်ရှိသနည်း။ မိမိတို့က နိုင်ငံတကာခရီးသွားများအား မည်သည်ကို ပေးမည်နည်းကို ဆုံးဖြတ်ရမည်ဖြစ် သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ရှေ့တွင်ဖော်ပြခဲ့သော ငပလီ၊ ရမ်းဗြဲ၊ မာန်အောင်၊ မြောက်ဦး၊ ပလက်ဝ စသည်ဖြင့် ခရီး သွားလုပ်ငန်းအခြေပြုမြို့များတွင် မည်သည်ကို အခြေပြုမည်နည်း။ ဥပမာ – ငပလီ၊ မြောက်ဦး၊ ပလက်ဝ စသည်တို့ကို အထပ်မြင့်တိုက်တာများစွာ ဆောက်လုပ်ခြင်းမပြုဘဲ သန့်ရှင်း၊သပ်ရပ်၍ ချစ်စရာကောင်းသော ရိုးရာမြို့များအဖြစ် ပုံဖော်နိုင်သည်။

ပြင်သစ်၊ အီတလီစသည့်နိုင်ငံများ၏ နိုင်ငံတကာခရီးသွားများ လာရောက်မှုများသောမြို့လေးများ တွင် ဘူတာရုံ၊ ဘူတာရုံရှိ နာရီ၊ ခုံတန်းရှည်ကအစ၊ လမ်းအမည်ဆိုင်းဘုတ်များ၊ ဆိုင်နာမည်ဆိုင်းဘုတ်များ၊ လမ်းမီးတိုင်များ၊ လမ်းဘေးပလက်ဖောင်းခင်းထားပုံများ၊ လမ်းဘေးသစ်ပင်များ စိုက်ထားပုံများကအစ အနုပ ညာဆန်ပြီး ချစ်စရာကောင်းအောင် ဖန်တီးထားသည်။ အဓိကတစ်ချက်အနေဖြင့် တစ်မြို့လုံး သန့်ရှင်း၊သပ်ရပ်၊ စနစ်ကျ၍ မြို့ထဲတွင်သာမက မြို့အနီးရှိကျေးလက်လမ်းများ၊ ရှုမျှော်ကုန်းများ၊ ကျေးရွာများကိုပါ ရောက်သည် နှင့် စိတ်ကြည်လင်အေးမြ၍ နေချင်စရာကောင်းအောင် ပြုလုပ်ထားကြသည်ကို လေ့လာနိုင်သည်။

ခေတ်မီမိုးပျံတိုက်တာအဆောက်အဦများနှင့် လူလုပ်သော အံ့ဖွယ်ရာများဖြင့် ခရီးသွားများကို ဆွဲ ဆောင်လိုလျှင် အနည်းဆုံး စင်ကာပူကဲ့သို့ တည်ဆောက်ရမည်ဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ်လျှင် ပါရီက The Eiffel Tower တို့၊ ဆန်ဖရစ္စကိုက Golden Gate Bridge တို့ကို သွားရောက်လည်ပတ်နေတော့မည်ဖြစ်သည်။ ကနေဒါက Niagara Falls ကို ခရီးသွားသန်းပေါင်းများစွာ လာရောက်ကြသကဲ့သို့ စိုင်းဒင်ကိုလည်း ယင်းကဲ့သို့ ဖြစ်အောင် ပုံဖော်နိုင်သည်။

ထိုင်းမှ အယုဒ္ဓယ၊ ဗမာပြည်မှ ပုဂံ၊ ကမ္ဘောဒီးယားမှ Angkor Wat၊ ဂရိမှ Parthenon၊ အီဂျစ်မှ Pyramid များကို သွားရောက်ကြသကဲ့သို့ မြောက်ဦးကိုလည်း ယင်းကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်နိုင်ရန်လိုသည်။ သို့ဖြစ်ရ ကား မြောက်ဦးတွင် ရှေးဟောင်းမြို့ကို သီးသန့်ပုံဖော်နိုင်ပြီး ပြည်သူများကို မြို့သစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခြင်းမျိုးလုပ် ဆောင်နိုင်သည်။ မြောက်ဦးရှေးဟောင်းမြို့တော်အနီးတွင် အထပ်မြင့်အဆောက်အဦများ ဆောက်လုပ်ခြင်း၊ တုန်ခါမှုများသော တူးခြင်းဆွခြင်းများကို မပြုလုပ်ရန်လည်း လိုမည်ဖြစ်သည်။

ထို့ပြင် ဗီယက်နမ်ကို ရောက်သည်နှင့် ဗီယက်နမ်ဝါးခမောက်ကလေးတော့ အနည်းဆုံးဝယ်ဖြစ်ပြီး ချောင်းကလေးများထဲတွင် ရိုးရာလှေကလေးစီးကြရသည်မှာ ဗီယက်နမ်၏ အမှတ်အသားတစ်ခု ဖြစ်သကဲ့သို့ အာရက္ခပြည်တွင်လည်း တုပခြင်းမျိုးမဟုတ်သော အလားတူကိစ္စမျိုးများ လုပ်နိုင်ရန်လိုမည်ဖြစ်သည်။ ချင်းမိုင် တွင် ခရီးသွားရာသီ၌ မီးမျှောပွဲတော်၊ ပန်းပွဲတော်၊ ဂီတပွဲတော် စသည်ဖြင့် ခရီးသွားများအတွက် ဆွဲဆောင်မှု များ အလျဉ်မပြတ်ပြုလုပ်ပေးနေသကဲ့သို့ အာရက္ခပြည်တွင်လည်း ယင်းကိစ္စများကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားရန် လိုသည်။

မြောက်ဦးတွင် နိုင်ငံတကာခရီးသွားများ စိတ်ဝင်စားလောက်သည့် စားသောက်ဆိုင်များ၊ Bar များ မရှိ ပေ။ နိုင်ငံခြားများလာရောက်သည်ဆို၍ အဓိကအားဖြင့် မိုးချယ်ရီ တစ်ဆိုင်သာရှိသည်။ စစ်တွေတွင် River Valley ၊ Arian စသည်ဖြင့် ဆိုင်ကြီးများရှိသော်လည်း ဈေးကြီးသည်ကလွဲ၍ အခြားသော ဝန်ဆောင်မှုမျိုး မရ ချေ။

နိုင်ငံတကာခရီးသွားများမှာ အမျိုးမျိုး အစားစားရှိကြသည်။ စီးပွားရေး၊ နိုင်ငံရေးကိစ္စဖြင့် လာရောက် ပြီး 5 Star ဆိုင်မျိုးတွင် မှန်လုံကားများဖြင့် လာရောက်ကြသူများထက် Blues bar, ChaCha bar, Disco bar, Reggae bar များ၊ ရိုးရာဂီတနှင့်အကများခံစားနိုင်သော bar များကို သွားရောက်ကြသူများက ပို၍များသည်။ ယင်းနေရာများတွင် အပန်းဖြေနိုင်ရမည်၊ အပန်းပြေရမည်၊ စိတ်ပျော်ရွှင်ရမည်၊ ကနိုင်ခုန်နိုင်သီဆိုနိုင်ရမည် စသည်များကို ပြုလုပ်ဖန်တီးပေးနိုင်ရန်လည်း လိုသည်။

ယင်း bar မျိုးမှာ ငပလီတွင်လည်း မရှိချေ။ သို့ဖြစ်၍ ပင်လယ်ပြင်ကြီးကိုငေးကာ ဘဝ၏ရှေးဖြစ် နှောင်းများကို ထိုင်တွေးနေရုံအပြင် အခြားမည်သည့်ဝန်ဆောင်မှုမှ များများစားစား မရနိုင်သော ငပလီကို အသက်အရွယ်ကြီးရင့်သောသူများသာ အများဆုံးလာရောက်ကြသည်။ ယင်းသည် ခရီးသည်အမျိုးအစားတစ်ခု အတွက် အခြားခရီးသည် အမျိုးအစားများကို ဆုံးရှုံးရခြင်းပင်ဖြစ်သည်။

ထို့ကြောင့် အာရက္ခပြည်သည် ခရီးသွားလုပ်ငန်းဖြင့် ဝင်ငွေကောင်းစွာ ရရှိနိုင်သည်။ ယင်းလုပ်ငန်း သည် သဘာဝသယံဇာတများကို ထုတ်ယူသုံးစွဲပစ်လိုက်ခြင်းမျိုးမဟုတ်ဘဲ သဘာဝကိုထိန်းသိမ်း၍ စီးပွားရှာ ဖွေခြင်းဖြစ်သောကြောင့် ရေရှည်အကျိုးရှိသည်။ သို့ဖြစ်၍ လက်တွေ့ကျ၍ မဟာဗျူဟာမြောက်သော ခရီးသွား လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲမှုများကို စနစ်ကျလုပ်ဆောင်နိုင်ပါက ခရီသွားလုပ်ငန်းသည် အာရက္ခပြည်၏ အခြေခံ ကျသော စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတစ်ခု ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။

(စ) ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့

အာရက္ခပြည်တွင် ရေနံကို များစွာမတွေ့ရှိသေးသော်လည်း နောင်တွင် အများအပြားတွေ့ရှိနိုင်မည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ လက်ရှိတွင် သဘာဝဓာတ်ငွေ့လုပ်ကွက်များဖြစ်သော A1, A3, AD7, A6 တို့တွင် သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့ အများအပြားတွေ့ရှိထားပြီး ရွှေသဘာဝဓာတ်ငွေ့စီမံကိန်းဝင် A1 နှင့် A3 လုပ်ကွက်များမှ သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့များကို တရုတ်နိုင်ငံသို့ တင်ပို့လျက်ရှိကာ မြန်မာအစိုးရသည် နှစ်စဉ် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁ ဘီလီယံမျှ ရရှိနေသည်။
အိန္ဒိယသည် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ကို ပြည်တွင်း၌ ၂၀၂၂ – ၂၃ ခုနှစ်တွင် ၃၅.၇၂ ဘီလီယံ ကုဗမီတာ ထုတ် လုပ်နိုင်သော်လည်း နေ့စဉ်လိုအပ်ချက်မှာ ၆.၀၅၈ ဘီလီယံ ကုဗပေ ရှိနေသဖြင့် ၂၀၂၁- ၂၂ ခုနှစ်တွင် ၃၁.၄၉ ဘီ လီဘံ ကုဗမီတာ ဝယ်ယူတင်သွင်းခဲ့ရပြီး ၂၀၂၂ – ၂၃ ခုနှစ်တွင် ၃၂.၉၃ ဘီ လီဘံ ကုဗမီတာ ဝယ်ယူတင်သွင်းခဲ့ရ သည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ လိုအပ်ချက်မှာ နှစ်ဆတိုးလာနိုင်ပြီး ၂၀၅၀ ခုနှစ်တွင် သုံးဆတိုးလာ နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။ သို့ဖြစ်၍ အာရက္ခပြည်၏ သဘာဝဓာတ်ငွေ့များကို အိန္ဒိယသို့လည်း တင်ပို့နိုင်ရန် ကြိုး စားနိုင်သည်။

(ဇ) အခြားလုပ်ငန်းများ
အာရက္ခပြည်တွင် ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းများမှာ များစွာအားနည်းလျက်ရှိနေသေးသည်။ သို့ရာတွင် ပထဝီ အနေအထားနှင့် ဒေသတွင်းထွက်ကုန်များကိုအခြေခံသည့် ထုတ်ကုန်လုပ်ငန်းအချို့ကို လုပ်ကိုင်လျက်ရှိကြ သည်။ ယင်းအနည်းငယ်သည်ပင် ထုတ်ကုန်အရည်အသွေးတိုးမြှင့်ခြင်း၊ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ကျယ်ပြန့် ကောင်းမွန်လာခြင်းနှင့် ဈေးကွက်ခိုင်မာအောင် တည်ဆောက်နိုင်ခြင်း၊ ဈေးကွက်သစ်ရှာဖွေခြင်းများ ပြုလုပ် နိုင်ခဲ့လျှင် အာရက္ခပြည်၏ အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းနှင့် ဝင်ငွေကို တိုးတက်စေနိုင်သည်။

(ဇ – ၁) ဆားလုပ်ငန်း

ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းဖြစ်သည့် အာရက္ခပြည်၌ ရှေးကပင် ဆားကိုထုတ်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ အာရက္ခဆား လုပ်ငန်းအဖြစ်ထွန်းဆုံးအချိန်သည် ဗြိတိသျှလက်ထက်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ကျောက်ဖြူမှဆားများကို ကျောက်ဖြူ ဆိပ်ကမ်းမှ ကာလကတ္တားသို့ တိုက်ရိုက်တင်ပို့နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၈၃၈ – ၃၉ တွင် အာရက္ခပြည်မှ အိန္ဒိယသို့ ဆား တန်ချိန် (၁၀၈၀၂) တန်၊ ၁၈၄၆ – ၄၇ တွင် (၁၃၃၁၀) တန် တင်ပို့နိုင်ခဲ့သည်။

၁၉၉၀ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် အာရက္ခဆားလုပ်ငန်း တစ်ခေတ်ပြန်လည် ရှင်သန်လာခဲ့သည်။ အာရက္ခ ပြည် မြို့နယ်အများအပြားတွင် နေလှန်းဆား ထုတ်လုပ်လာကြသည်။ အာရက္ခပြည်မှ ဆားများကို ဘင်္ဂလား ဒေ့ရှ်သို့ အကြီးအကျယ်တင်ပို့ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် အာရက္ခပြည်တွင် ဆားထုတ်သည့်ဧက (၁)သောင်းကျော် အထိရှိလာခဲ့သည်။ ၂၀ဝ၄ ခုနှစ်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်သို့ ဆားတင်ပို့မှုရပ်ဆိုင်းခဲ့ရပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အာရက္ခ ပြည်မှ ဆားများကို ဘင်္ဂလားမှ ဝယ်ယူခြင်းမရှိသလောက် ဖြစ်သွားခဲ့သည်။

ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်တွင် အဆင့်မြင့်ဆားစက်များ တည်ထောင်ခဲ့ပြီးဖြစ်သည့်အပြင် အိန္ဒိယမှ ဆားချောများ ဝင်ရောက်လာသောကြာင့်ဖြစ်သည်။ ဧရာဝတီနှင့်တနင်္သာရီတွင် နည်းပညာမြှင့်ပြီး ဆားသန့်များထုတ်လုပ်လာ နိုင်ချိန်တွင် အာရက္ခဆားလုပ်ငန်းမှာ နောက်ကျကျန်နေခဲ့သည်။ နည်းပညာမြှင့်တင်ရန်အတွက် အရင်းအနှီး လိုအပ်ချက်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ အာရက္ခဆားများမှာ အရည်အသွေးနိမ့်ကျနေသည့်အတွက် ပြည်ပပို့ကုန်အဖြစ် တင်ပို့နိုင်ခြင်းမရှိ ဖြစ်ရသည်။ ပြည်တွင်းဈေးကွက်၌ပင် ရုန်းကန်နေရသည်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဧရာဝတီတိုင်းမှ တစ်ပြည်လုံး၏ဆား (၆၆ %) ကိုထုတ်လုပ်ပြီး အာရက္ခပြည်နှင့်မွန်မှ (၃၄ %)ကိုထုတ်လုပ်ကြသည်။ မြဝတီလမ်းမှတစ်ဆင့် ထိုင်းနိုင်ငံမှ ဆားများ တစ်နေ့လျှင် တန်(၁၀ဝ – ၁၅၀) အထိဝင်လာနေသည့်အတွက် ဧရာဝတီမှ ဆားတောင်သူများပင် အခက်ကြုံနေကြရသည်။

ပထဝီအနေအထားအရ ရရှိလာသည့် ကုန်ကြမ်းများဖြင့်ထုတ်လုပ်နိုင်သော အာရက္ခဆားလုပ်ငန်းကို အရည်အသွေးမြှင့်တင်ပြီး ဈေးကွက်ပြန်လည်ထိုးဖောက်ရန် လိုအပ်နေသည်။ ယင်းအတွက် နည်းပညာ၊ အရင်း အနှီးများကိုလိုအပ်မည်ဖြစ်သည်။ ဆားကို အိမ်သုံးအပြင် ရေလုပ်ငန်း၊ ရေခဲလုပ်ငန်း၊ စက္ကူစက် စသည့်လုပ်ငန်း သုံးအဖြစ်လည်း များစွာအသုံးပြုကြရသည်။ ထို့ပြင် နေလှန်းဆား ထုတ်လုပ်ရာမှရရှိသော ဆားကျတ်တက်ရေ မှ ဆားခါး၊ ဆားစူး၊ မဂ္ဂနီဆီယမ်ဟိုက်ဒြောက်ဆိုက်များ ရရှိနိုင်သဖြင့် ဆားမှအပိုပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်သည့် လုပ်ငန်းများပါ တွဲဖက်လုပ်ကိုင်နိုင်သည်။

လက်ရှိတွင် အာရက္ခပြည်၌ ဆားဧက ၁၅၀ဝ မျှသာလုပ်ကိုင်လျက်ရှိကာ အာရက္ခ ဆားတောင်သူများ အနေဖြင့် ဆားကိုအရည်အသွေးမြှင့်တင်ရန် ကြိုးပမ်းနေကြသည်။ အရည်အသွေးအပြင် ထုပ်ပိုးမှုနှင့် ဈေးကွက် ပြန်လည်ထိုးဖောက်မှု၊ ရှာဖွေမှုများကို ပြုလုပ်ကြရမည်ဖြစ်သည်။

(ဇ – ၂) ဆန်စက်များ

အာရက္ခပြည်တွင် ဆန်စက်ပေါင်း ၂၀၉၇ စက်ရှိသည်။ ဆန်စက်အကြီးစားမှာ ၂၃ လုံးရှိပြီး၊ အလတ်မှာ ၄၆ လုံးရှိကာ ကျန်သည်များမှာ အသေးစားများဖြစ်သည်။ အာရက္ခပြည်သည် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အခြေခံ သောဒေသဖြစ်ပြီး အာရက္ခပြည်မြောက်ပိုင်းသည် စပါးအများအပြား ထွက်ရှိသောကြောင့် ဆန်စက်လုပ်ငန်း သည်လည်း အလားအလာကောင်းသောလုပ်ငန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။

မကြာသေးမီနှစ်များကအထိ အာရက္ခပြည်ရှိဆန်စက်များသည် အရည်အသွေးနိမ့်ကျမှုရှိသည်။ သို့ရာ တွင် ယခုနောက်ပိုင်းတွင် ဆန်စက်များကို အဆင့်မြှင့်လာကြသည်။ ထုတ်ပိုးမှုများလည်း ကောင်းမွန်လာကြ သည်။ အာရက္ခဆန်များကို အာရက္ခပြည်တွင်းစားသုံးမှုအပြင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့်တရုတ်သို့ အဓိကတင်ပို့ကြ သည်ဟု ဆိုသည်။ ကုလားတန်ဘက်စုံစီမံကိန်းပြီးသွားပါက အိန္ဒိယနိုင်ငံ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်သို့ အများအပြား တင်ပို့နိုင်မည်ဟု မျှော်လင့်နိုင်သည်။ သို့ရာတွင် အာရက္ခဆန်များကို ဗမာပြည်မသို့တင်ပို့မှုများရှိသကဲ့သို့ ဗမာ ပြည်မှ ဆန်များလည်း အာရက္ခပြည်သို့ တင်သွင်းကြသည်။ အထူးသဖြင့် အာရက္ခပြည်တောင်ပိုင်းသို့ ဗမာ ပြည်မှ ဆန်များဝင်သည်။ ယခုနောက်ပိုင်းတွင် ဗမာပြည်မှ စပါးမျိုးကောင်းမျိုးသန့်များကို အာရက္ခပြည် မြောက်ပိုင်းတွင် စိုက်ပျိုးကြပြီး စစ်တွေမှ ဂွအထိ ကားလမ်းပေါက်သွားသဖြင့်လည်း အာရက္ခဆန်များသည် အာရက္ခပြည်တောင်ပိုင်းတွင် အဝယ်လိုက်လာသည်။

သို့ဖြစ်၍ အာရက္ခပြည်တွင် စပါးမျိုးကောင်းမျိုးသန့်များ စိုက်ပျိုးရေး၊ ဆန်စက်များနှင့် ထုပ်ပိုးမှုနည်း ပညာမြှင့်တင်ရေး၊ လမ်းပန်းဆက်သွယ်မှုကောင်းမွန်ရေးတို့သည် ဆန်ရောင်းဝယ်မှုနှင့် ဆန်စက်လုပ်ငန်းကို တိုးတက်စေနိုင်သည်။ သို့ရာတွင် စပါးဈေးကြီးမြင့်ခြင်းမှာလည်း ဈေးကွက်ယှဉ်ပြိုင်မှုများတွင် အခက်အခဲကို ဖြစ်စေသည်။ အာရက္ခလယ်သမားများသည် အများအားဖြင့် တစ်သီးသာစိုက်ပျိုးနိုင်ကြပြီး ဝင်ငွေများစွာနိမ့်ကျ မှုနှင့် ဒေသတွင်းမတည်ငြိမ်မှုများကလည်း ဈေးနှုန်းမတည်ငြိမ်မှုနှင့် ဈေးမြင့်ခြင်းကိုဖြစ်စေသည်။ ထို့ကြောင့် အာရက္ခလယ်သမားများ စပါးကိုတစ်သီးထက်ပို၍ စိုက်ပျိုးနိုင်ခြင်းသည် ဈေးကွက်ယှဉ်ပြိုင်ထိုးဖောက်မှု၌ အား သာချက်တစ်ရပ်ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။

(ဇ – ၃) ဆီစက်

အာရက္ခပြည်တွင် စားသုံးဆီစက်အကြီး ၁ လုံးသာရှိသည်။ ဆီစက်အလတ် ၁၆ စက်နှင့် အသေးစား ၃၀ ကျော်ရှိသည်။ သို့ရာတွင် အာရက္ခပြည်၌ ပဲနှင့်နှမ်းစိုက်ဧကမှာ ဗမာပြည်နှင့်စာလျှင် နည်းပါးသည့်အတွက် ဗမာပြည်၏ စားသုံးဆီထုတ်လုပ်မှုကို ယှဉ်ပြိုင်ရန်မလွယ်ပေ။ ထို့ပြင် ပြည်ပမှ စားသုံးဆီဝင်ရောက်မှုများက လည်း ပြည်တွင်းဈေးကွက်တွင် စိန်ခေါ်မှုများများပြားစေသည်။ အာရက္ခပြည်သို့ အိမ်နီးချင်း ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်က ပင် စားသုံးဆီသန့်များ ဝင်ရောက်မှုရှိနေသည်။ သို့ဖြစ်၍ အာရက္ခပြည်၌ ပဲဆီ၊ နှမ်းဆီများကို ကျန်းမာရေး ဆီ သန့်အဖြစ် ဈေးကွက်သို့ထိုးဖောက်ရန်၊ သို့မဟုတ် ဆီအုန်းပင်နှင့် နေကြာပင်များကို စိုက်ပျိုး၍ ဈေးကွက်ထဲ၌ တစ်နေရာရယူရန်ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အုန်းသီးမှလည်း ဟင်းချက်ဆီအဖြစ် ထုတ်လုပ်နိုင်သည်။

(ဇ – ၄) ရေခဲစက်

အာရက္ခပြည်၌ ရေခဲစက်အကြီးစား ၂၄ လုံးရှိပြီး အလတ်စား ၁၀ လုံးနှင့် အသေးစား ၅ လုံးရှိသည်။ အာရက္ခပြည်တွင် ရေလုပ်ငန်းနှင့် အတူတွဲ၍ ရှိနေသောလုပ်ငန်းဖြစ်သည်။ လက်ရှိအထိ ရေခဲစက်လုပ်ငန်းမှာ ရေလုပ်ငန်းအတွက် အရေးပါသောကဏ္ဍတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ တစ်ချိန်တွင် ငါးဖမ်းသင်္ဘောများ ပို၍ခေတ်မီလာ ကာ အအေးခန်းစက်ရုံများနှင့် အအေးခန်းပါသောကုန်တင်ယာဉ်များ ပေါများလာသည့်အချိန်တွင် အပြောင်း အလဲ ရှိကောင်းရှိမည်ဖြစ်သည်။

(ဈ) အာရက္ခပြည်တွင် မည်သည့်စီးပွားရေးများကို အခြေခံကြမည်နည်း
အာရက္ခပြည်တွင် အခြေခံသင့်သော စီးပွားရေးလုပ်ငန်းအချို့ကို ရှေ့တွင်ဖော်ပြခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်ရာ ယင်းတို့နှင့်စပ်လျဉ်း၍ အောက်ပါအတိုင်း သုံးသပ်ကြည့်နိုင်သည်။

၁။ နေ့စဉ်သုံးနေသော အိမ်သုံးပစ္စည်းများနှင့် မီးဖိုချောင်သုံးပစ္စည်းများကို ပြည်တွင်းတွင် တဖြည်းဖြည်း တိုးချဲ့ ထုတ်လုပ်သွားရေးဖြစ်သည်။
၂။ စက်မှုထုတ်ကုန်များကို ထုတ်လုပ်နိုင်ရန် ကြိုးပမ်းခြင်းဖြစ်သည်။ ဥပမာ – စက်ကို ပြည်ပမှတင်သွင်းရသည့် တိုင် ယင်းစက်ကိုအသုံးပြု၍ ထွန်စက်များ၊ ထော်လာဂျီများ၊ ရေတင်စက်များ၊ ကောက်ရိတ်စက်များ၊ ခြွေလှည့်စက်များ စသည်ဖြင့် ထုတ်လုပ်ရန်။ အမှားများမှ သင်ခန်းစာယူကာ ဆက်လက်တီထွင်ဆန်းသစ်ခြင်း ဖြင့် စက်မှုလုပ်ငန်းခေတ်သစ်ကို အရောက်သွားရန်။
၃။ နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဖြင့် ဖက်စပ်လုပ်ငန်းများထူထောင်ကာ စက်ဘီး၊ ဆိုင်ကယ်စသည့် ယာဉ်များ၊ လျှပ်စစ်ပစ္စည်းများ၊ ဆောက်လုပ်ရေးသုံးပစ္စည်းများ (ဥပမာ – ဘိလပ်မြေ၊ အိမ်ရိုက်သံ၊ မူလီ စသည်ဖြင့်)၊ ဆေးဝါးများ စသည်တို့ကို ပြည်တွင်းတွင် ထုတ်လုပ်နိုင်ရန် ကြိုးပမ်းခြင်း။
၄။ ဆန်၊ ဆီ၊ ဆား၊ သားငါး၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် စသည်များကို ပြည်တွင်းစားသုံးမှု လုံ လောက်စေရန်ကြိုးပမ်းခြင်း။
၅။ စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်၊ မွေးမြူရေးထွက်ကုန်၊ ရေထွက်ကုန် စသည်များကို အခြေခံအားဖြင့် ကုန်ကြမ်းများ ပို့ဆောင်နိုင်ရန်။ ထိုထက်ပို၍ ဥပမာ – သစ်သီးယိုများ၊ နို့မှုန့်၊ နို့စည်၊ ငါးအသားလွှာ၊ ငါးခြောက်၊ စည်သွပ် စသည် ဖြင့် ကုန်ချောထုတ်လုပ်နိုင်ရန် ကြိုးပမ်းခြင်း။
၆။ ဥပမာအားဖြင့် ဗီယက်နမ်က ရှူးဖိနပ်ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်က အဝတ်အထည် ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ ထိုင် ဝမ်က တစ်ပိုင်းလျှပ်ကူးများထုတ်လုပ်ခြင်း စသည်မျိုးကဲ့သို့ အာရက္ခပြည်က ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်ထဲကို ဖြန့်ချိနိုင် မည့် အာရက္ခပြည်နှင့်တွဲလျက် ကမ္ဘာကသိနေစေမည့် ထုတ်ကုန်မျိုး ထုတ်လုပ်ရန် လိုအပ်ခြင်း။
၇။ အီလက်ထရွန်နစ်နှင့် အိုင်တီ နည်းပညာကို အခြေခံသည့် ထုတ်ကုန်ဈေးကွက်ထဲသို့ အစပြုတိုးဝင်နိုင်ရန် စီမံကိန်းချ၍ ကြိုးပမ်းခြင်း။
၈။ အာရက္ခဘဏ်လုပ်ငန်းသည် စီးပွားရေးအတွက် မရှိမဖြစ်သော လုပ်ငန်းဖြစ်၍ အစိုးရနှင့်တကွ ပုဂ္ဂလိက ဘဏ်လုပ်ငန်းများပါ ထူထောင်ရန်လိုအပ်ခြင်း။

စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေး၊ သစ်တော၊ စက်မှုထုတ်ကုန်၊ အီလက်ထရွန်နစ်ထုတ်ကုန်နှင့် ခရီးသွားလာ ရေးလုပ်ငန်းများ စသည်တို့သည် တိုင်းပြည်၌ မြေကြီးရှိနေသမျှ၊ ပင်လယ်ရှိနေသမျှ၊ နည်းပညာရှိနေသမျှ၊ လူ အရင်းအမြစ်ရှိနေသမျှ မည်သည့်အခါမျှ ကုန်ခန်းသွားမည် မဟုတ်ချေ။ သို့ဖြစ်၍ အာရက္ခပြည်ကို ပြန်လည် တည်ဆောက်ရာတွင် ရေရှည်တည်တံ့နိုင်ပြီး အာရက္ခပြည်သူပြည်သားများကို အလုပ်အကိုင် အခွင့်အလမ်းနှင့် အကျိုးစီးပွားကို ဖြစ်ထွန်းစေမည့် အခြေခံများကို လေးလေးနက်နက် စဉ်းစားချမှတ်ရမည်ဖြစ်သည်။

အာရက္ခအိပ်မက်များဆီသို့ သုတေသန စာတမ်းမှ ကောက်နှုတ်ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။

အာရက္ခ ပြည်သစ်တည်ဆောက်ခြင်း နှင့် စီးပွားရေးအခြေခံများ

ဓါတ်ပုံများ( ကူးယူ) ကောက်နှုတ်ထားပါသည်။

Laywaddy FM