ဒွါရခိုင်၊ လေးဝတီFM

ဘဂ်လာပင်လယ်အော်နှင့် အနောက်ရိုးမတောင်တန်းကြားတွင် ရှည်မျောမျောတည်ရှိနေသော ကမ်းရိုးတန်းဒေသတစ်ခုသည် စစ်ဘေးနှင့် သဘာဝဘေးတို့ကို အလှည့်ကျ ခါးစည်းခံနေရသည်။ 

ဘဂ်လာပင်လယ်အော်နှင့် တိုက်ရိုက်ထိစပ်နေသဖြင့် တည့်တည့်ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်သော မုန်တိုင်းများသာမက အဖျားခတ်တိုက်ခတ်သည့် မုန်တိုင်းများ၏ဒဏ်ကိုပါ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ခံစားနေရသည်။

ပင်လယ်ပြင်ဘက်မှလာသော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကိုသာ ရခိုင်ဒေသခံများ စိုးရိမ်ရသည်မဟုတ်ပေ။

 ရခိုင်ရိုးမနှင့် ချင်းတောင်တန်းများမှ စီးဆင်းလာသော ကုလားတန်မြစ်၊ လေးမြို့မြစ်၊ မယူမြစ်နှင့် နတ်မြစ်တို့၏ ကောင်းမွေ၊ ဆိုးမွေများကိုလည်း ခံစားကြရသည်။

ထို့ကြောင့် မုန်တိုင်းဒဏ်၊ ရေကြီးရေလျှံမှုနှင့် မြေပြိုမှုတို့သည် ရခိုင်ဒေသခံများအတွက် မထူးဆန်းသော ဖြစ်စဉ်များဖြစ်သည်။

 သို့သော် တစ်နှစ်ထက်တစ်နှစ် သဘာဝဘေးများ ပိုမိုပြင်းထန်လာပြီး ထိခိုက်ဆုံးရှုံးမှုများ ကြီးမားလာသည့်အချိန်တွင် ယခင်ကဲ့သို့ လျစ်လျူရှု၍ မရနိုင်တော့ပေ။

အထူးသဖြင့် စစ်မီးတောက်မီးလျှံများ၊ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကြားတွင် အသက်ရှင်သန်ရေးအတွက် ရုန်းကန်နေရသော ဒေသခံများအတွက် မိုးရာသီတိုင်း ကြုံနေကျ သဘာဝဘေးများကို ယခင်ကဲ့သို့ ရင်ကော့ခေါင်းမော့၍ ဖြတ်သန်းနိုင်ရန် ပိုမိုခက်ခဲလာနေသည်။

စစ်ဘေးမှ မလွတ်သေးခင် ရေဘေးနှင့် ထပ်မံတွေ့ဆုံ

၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ရခိုင်ဒေသ၏ စံချိန်တင် ရေကြီးရေလျှံမှုသည် ကျေးရွာများစွာကို အချိန်တိုအတွင်း ပြန်လည် ခက်ခဲစေမည့် အခြေအနေကို တွန်းပို့လိုက်သည်။ 

အိမ်လုံးပြတ် မြစ်ရေထဲမျောပါသွားသဖြင့် နေစရာမရှိတော့သည့် အိမ်ခြေများမှာလည်း ရာနှင့်ချီရှိခဲ့သည်။

မင်းပြားမြို့၊ အဥ္စနပူရမြို့မှ “စိန်ယဉ်ဖြူ ထမင်းဆိုင်” ပိုင်ရှင် ဒေါ်စိန်ယဉ်ဖြူအတွက်တော့ ယခုရေဘေးသည် သဘာဝဘေးတစ်ခုထက်ပိုသည်။ 

စစ်ဘေးမှ လွတ်မြောက်ပြီးနောက် ဘဝကို ပြန်လည်တည်ဆောက်နေချိန်တွင် ထပ်မံကြုံတွေ့ရသော ဒုတိယကပ်ဘေးတစ်ခု ဖြစ်သည်။

“ဆိုင်ခန်းနဲ့ အိမ်တွဲလျက်နေရတာပါ။ ဒီဆိုင်ထဲမှာပဲ အကုန်လုံး ရင်းနှီးထားရတာပါ။ တစ်ဆိုင်လုံးကျွတ်ပြီး ရေနဲ့မျောပါသွားပါတယ် ”ဟု ဒေါ်စိန်ယဉ်ဖြူက ပြောသည်။

 ဆိုင်ခန်းက ခွာယူထားလိုက်သော သွပ်ပြားများကို စီလျှက် ပြောသည်။ 

ထိုသွပ်ပြားများသည် တစ်ဆိုင်လုံး ရေစီးနဲ့ မျှောပါတော့မည့်ဆဲဆဲ တွင် ခွာယူ ထားလိုက်ရသော သွပ်ပြားများဖြစ်သည်။

ဒေါ်စိန်ယဉ်ဖြူ၏ လက်ရှိ ပိုင်ဆိုင်မှုမှာ ထိုသွပ်ပြားများသာကျန်တော့သည်။ 

ကလေးနှစ်ဦးကို လက်ဆွဲကာ မျောပါသွားတဲ့ ဆိုင်ခန်းကို တသသ ကြည့်နေရတဲ့ အခြေအနေသည် သူမအတွက် စစ်ပွဲကာလအတွင်းမှ အဖြစ်အပျက်များကို ပြန်လည်အမှတ်ရစေခဲ့သည်။

ဒေါ်စိန်ယဉ်ဖြူသည် မင်းပြားမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲအပြီး စစ်ဘေးရှောင်ဘဝမှ စတင်ကာ မိသားစုဘဝကို ပြန်လည်ရပ်တည်နိုင်ရန် ရုန်းကန်ခဲ့သည့် အိမ်ထောင်ဦးစီးအမျိုးသမီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။

 စစ်ပွဲအတွင်း ဗုံးသံ၊ ကျည်သံများကြားမှ ကလေးနှစ်ဦးနှင့်အတူ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်ခဲ့ပြီး မိခင်တစ်ဦး၏ ဇွဲနှင့် စိတ်အားကိုသာ အားကိုးကာ အသက်ရှင်သန်ခဲ့ရသည်။

လက်နက်ဘေးနှင့် စစ်ဘေးဟုဆိုနိုင်သည့် “သတ္ထန္တရကပ်” ကို ကျော်ဖြတ်ခဲ့ပြီးနောက် ယခုတစ်ကြိမ်တွင် သဘာဝဘေးနှင့် ဆက်စပ်နေသည့် “ဒုဗ္ဘိက္ခန္တရကပ်” ကို ထပ်မံရင်ဆိုင်နေရပြန်သည်။

အမျိုးသားဖြစ်သူ မရှိတော့သည့်နောက် အရွယ်မရောက်သေးသည့်  ကလေးနှစ်ဦးကို ကိုယ်တိုင်ပျိုးထောင်နိုင်ရန် ဒေါ်စိန်ယဉ်ဖြူသည် အဥ္စနပူရမြို့၊ ဖောင်ဆိပ်ရပ်ကွက်တွင် ဆိုင်ခန်းတစ်ခန်းငှားရမ်းကာ “စိန်ယဉ်ဖြူ ထမင်းဆိုင်” ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။

ကျောက်တော်ဘက်မှ ကုန်တင်ကုန်ချများ ပြုလုပ်လာသည့် စစ်ပွဲအလွန်ကာလတွင် မင်းပြား အဥ္စနပူရဈေးသည်လည်း ပြန်လည်စည်ကားလာခဲ့သည်။

 ဈေးသူဈေးသားများနှင့် ရပ်ဝေးရပ်နီးမှ ဈေးလာဝယ်သူများကို အမှီပြုကာ ဆိုင်ငယ်လေးမှ မိသားစုစားဝတ်နေရေးကို ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့သည်။

သို့သော် ဆိုင်ခန်းငှားရမ်းခကို ဖယ်လိုက်ပါက ပင်ပန်းသလောက် အမြတ်မကျန်သဖြင့် ဆိုင်ခန်းကို အပြီးအပိုင်ဝယ်ယူရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ 

၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လအတွင်း ငွေပေးချေပြီး တစ်ပတ်မပြည့်မီမှာပင် လေးမြို့မြစ်ကမ်းဘေးတွင် တည်ရှိသော ဆိုင်ခန်းလေးသည် ရေစီးနှင့်အတူ အကုန်လုံးမျောပါသွားခဲ့သည်။

ယင်းကြောင့် ကလေးနှစ်ဦး၏မိခင်၊ အိမ်ထောင်ဦးစီး ဒေါ်စိန်ယဉ်ဖြူသည် လုပ်ကိုင်စားသောက်စရာနေရာသာမက နေထိုင်စရာနေရာကိုပါ ဆုံးရှုံးကာ အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ဘဝသို့ ဒုတိယအကြိမ် ရောက်ရှိခဲ့ရသည်။

သို့သော် ကပ်ဘေးတစ်ခုပြီးတစ်ခုကို ခါးစည်းခံနေရသူမှာ သူမတစ်ဦးတည်းမဟုတ်ပေ။ 

သူမတို့၏ဈေးတန်းနှင့် မြို့နယ်အတွင်းရှိ အိမ်ခြေ ၅၀ ကျော်သည်လည်း သဘာဝဘေးကြောင့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။

မြို့ကို မြစ်က တဖြည်းဖြည်းမျိုနေသည်

အဥ္စနပူရမြို့၊ မင်းဘာကြီးရပ်ကွက် အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဦးလှသိန်းမောင်က လေးမြို့မြစ်၏ ကမ်းပြိုမှုအန္တရာယ်သည် ယခုမှစတင်သည့် ပြဿနာမဟုတ်ကြောင်း ပြောသည်။

“ဒီရပ်ကွက်တွေရဲ့ ရှေ့မှာ မြစ်ထဲမျောပါသွားတဲ့ အိမ်တန်းရှည် ကမ်းနားရပ်ကွက် နှစ်ခုလောက်ရှိခဲ့ပြီ။ အစိုးရအဆက်ဆက် မြို့ကို ခိုင်ခန့်အောင် မလုပ်နိုင်ခဲ့ဘူး”ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

အဥ္စနပူရမြို့ရှိ ပြည်တော်လှရပ်ကွက်၊ ဦးစိုးတင့်ရပ်ကွက်၊ ရွှေပြည်စိုးရပ်ကွက် စသည့် လေးမြို့မြစ်ကမ်းဘေးတစ်လျှောက်မှ ရပ်ကွက်များတွင် ရေတိုက်စားမှုကြောင့် နေအိမ်နှင့် ဆိုင်ခန်းအလုံးရေ ၅၀ ကျော် ပြိုကျပျက်စီးကာ မြစ်ထဲမျောပါသွားခဲ့သည်။

မောင်တောမြို့နယ်၊ ကြိမ်ချောင်းကျေးရွာတွင်လည်း အလားတူ ကမ်းပါးပြိုကျမှုဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ဆေးရုံအပါအဝင် နေအိမ် ၅ ဆောင် ထပ်မံပြိုကျပျက်စီးခဲ့သည်။

 ၂၀၂၆ ခုနှစ် မိုးရာသီသည် မိုးရေချိန်လွန်ကဲမှုများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားနေသည့်အပြင် တောင်ပြိုမြေပြိုမှုများကိုပါ ဆက်လက်ခံစားနေရသော ကာလဖြစ်သည်။

စစ်ပွဲကြောင့် ပျက်စီးသွားသောဘဝများကို ပြန်လည်ထူမတ်နိုင်ရန် ကြိုးစားနေရသည့် ပြည်သူများအတွက် ယင်းသဘာဝဘေးများသည် အနာပေါ် ဒဏ်ရာထပ်မံပေးလိုက်ခြင်းနှင့် တူနေသည်။ 

ရက်ရှည်မိုးရွာသွန်းခြင်း ၊ ရေကြီးရေလျှံခြင်းတွေနောက်မှာ ရွာလုံးကျွတ် ငှက်ဖျားရောဂါ ဖြစ်ခြင်းတွေ ဆိုက်ရောက်လာခဲ့သည်။

အထင်ရှားဆုံးအနေနဲ့ မြောက်ဦးမြို့နယ်ထဲက ဝေသာလီကျေးရွာမှာ ငှက်ဖျားနဲ့ သွေးလွန်တုတ်ကွေးရောဂါကြောင့် ရွာလုံးကျွတ် ကပ်ဘေးဆန်ဆန် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

 ရွာသူရွာသား သုံးဦးထက်မနည်းဆက်တိုက်သေဆုံးခဲ့ပါတယ်။ အာရက္ခအစိုးရကျန်းမာရေးဌာန ကိုယ်တိုင်က ရေးဘေးနောက်ဆက်တွဲ ကပ်ဘေးဆန်ဆန်ရောဂါတွေ ဖြစ်လာရင် အမြန်ဆုံး အသိပေးဖို့ စာထုတ်ခဲ့ရသည်။

ကပ်ဘေးသုံးပါး၏ အခြေခံအကြောင်းတရား

သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ပညာရှင်များက စစ်အာဏာရှင်စနစ်ကို တော်လှန်နေခြင်းနှင့်အတူ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးကိုလည်း တစ်ပြိုင်တည်း လုပ်ဆောင်နိုင်မှသာ အနာဂတ်ဘေးအန္တရာယ်များကို လျှော့ချနိုင်မည်ဟု သတိပေးကြသည်။

အထူးသဖြင့် ဘဂ်လာပင်လယ်အော်ကို မျက်နှာမူထားပြီး ရိုးမတောများနှင့် တောင်တန်းများမှ စီးဆင်းလာသော မြစ်ကြီးလေးသွယ်၏ ကောင်းမွေ၊ ဆိုးမွေကို ခံစားနေရသည့် ရခိုင်ဒေသအတွက် သစ်တောပြုန်းတီးမှုကို တားဆီးကာကွယ်ရေးသည် အရေးကြီးဆုံးသော လိုအပ်ချက်တစ်ခု ဖြစ်လာနေသည်။

Global Forest Watch (GFW) ၏ အချက်အလက်များအရ ၂၀၀၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၅ ခုနှစ်အထိ ရခိုင်ဒေသတွင် သစ်ပင်ဖုံးလွှမ်းဧရိယာ ဟက်တာ ၂၂၀,၀၀၀ ခန့် ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။

သစ်တောများ အမြောက်အမြားပြုန်းတီးသွားခြင်းကြောင့် မြေအောက်ရေကို ထိမ်းမထားနိုင်ဘဲ ၊ ဒလဟောစီးဆင်းပြီး တောင်ပြို ၊ မြေပြိုခြင်းတွေ ကြုံတွေ့ကြရခြင်းဖြစ်သည်။ 

မပြီးဆုံးသေးသော ကပ်ဘေး

ရခိုင်သည် ပင်လယ်ပြင်ဘက်မှလာသော မုန်တိုင်းများကို ခံစားရသည့်ဒေသဖြစ်သလို၊ တောင်တန်းများမှစီးဆင်းလာသော မြစ်ရေများ၏ အန္တရာယ်ကိုလည်း ခံစားနေရသည်။ 

ရခိုင်ပြည်သူများသည် သဘာဝကပ်ဘေး၊ စစ်ဘေးနှင့် စီးပွားရေးအကျပ်အတည်းတို့ကို တစ်ပြိုင်တည်းရင်ဆိုင်နေရသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာအယူအဆတွင် “သတ္ထန္တရကပ်”၊ “ဒုဗ္ဘိက္ခန္တရကပ်” နှင့် “ရောဂန္တရကပ်” ဟူသော ကပ်ကြီးသုံးပါးရှိသကဲ့သို့ ယနေ့ရခိုင်ဒေသ၏ ပြည်သူများသည်လည်း စစ်ဘေး၊ သဘာဝဘေးနှင့် လူနေမှုဘဝအကျပ်အတည်းများကို တစ်ပြိုင်တည်း ခါးစည်းခံနေရသည်။

စစ်မီးများကို ငြှိမ်းသတ်နိုင်ရေးသည် အရေးကြီးသလို သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ပျက်စီးမှုကို မထိန်းသိမ်းနိုင်ပါက အနာဂတ်တွင် ပိုမိုပြင်းထန်သော ရေကြီးရေလျှံမှုများ၊ မြေပြိုမှုများနှင့် မုန်တိုင်းဒဏ်များကို ရခိုင်ဒေသခံများ ဆက်လက်ရင်ဆိုင်ရဖွယ်ရှိသည်။